Yargıtay'dan emsal karar: Ev hizmetleri ve tarım işlerinde çalışanlara ihbar tazminatı yolu açıldı

Ne oldu?

İhbar tazminatı, belirsiz süreli iş sözleşmesinin taraflardan biri tarafından kanunda öngörülen bildirim sürelerine uyulmadan feshedilmesi durumunda, fesheden tarafın diğer tarafa ödemek zorunda olduğu bir tazminat türüdür. İşçinin hizmet süresine göre 2 hafta ile 8 hafta arasında değişen ihbar sürelerine uyulmaması, bu tazminatın doğmasına yol açar. Bugüne kadar ev hizmetleri ve tarım sektöründeki çalışanların bu kapsamda olmadığı yönünde yaygın bir kanaat vardı ancak Yargıtay'ın verdiği yeni bir karar, bu çalışanlar için de ihbar tazminatı almanın yolunu açtı. Yüksek mahkeme, bu sektörlerde çalışanların belirsiz süreli iş sözleşmesiyle istihdam edilmeleri halinde, İş Kanunu'nun ihbar tazminatına ilişkin hükümlerinden yararlanabileceklerine hükmetti. Karar, özellikle ev işlerinde çalışan temizlikçi, bakıcı ve tarım işçileri için emsal teşkil ediyor.

Neden gündemde?

Yargıtay'ın bu kararı, Türkiye çapında milyonlarca çalışanı doğrudan ilgilendirdiği için büyük yankı uyandırdı. Daha önce pek çok işveren ve hatta hukukçu, ev hizmetlerinde ve tarımda çalışanların kıdeme hak kazanamayacakları gibi ihbar tazminatına da hak kazanamayacaklarını düşünüyordu. Yargıtay bu algıyı net bir şekilde kırdı. Kararda, İş Kanunu'nun bazı istisnalar dışında ev hizmetleri ve tarım işlerine uygulanmayacağı hükmüne atıf yapılsa da, Borçlar Kanunu çerçevesinde belirsiz süreli hizmet sözleşmelerinde ihbar öneline dair genel hükümlerin bu çalışanları koruduğu vurgulandı. Bir başka deyişle, işveren artık ev işçisini veya tarımda çalışan birini, kıdemi 6 aydan fazla ise, haber vermeden işten çıkardığında ihbar tazminatı ödemek zorunda kalacak. Bu gelişme sosyal medyada ve işçi sendikalarının çevrelerinde geniş yankı bulurken, birçok çalışan haklarını nasıl arayacağını sorgulamaya başladı.

Bilinmesi gerekenler

İhbar tazminatının hesaplanması, çalışanın son brüt maaşı ve çalışma süresine göre yapılır. Çalışma süresi 6 aydan az olanlar için 2 hafta, 6 ay ile 1,5 yıl arası olanlar için 4 hafta, 1,5 yıl ile 3 yıl arası olanlar için 6 hafta ve 3 yıldan fazla olanlar için 8 haftalık ücret tutarında ödenir. Bu sürelere uyulmaması durumunda işveren, bildirim süresine ait tam ücreti tazminat olarak ödemek zorundadır. Yargıtay kararıyla birlikte, ev hizmetlerinde veya tarımda çalışanların elinde belirsiz süreli bir sözleşme varsa ve kıdemleri en az 6 ayı doldurmuşsa, işveren tarafından haklı bir neden olmaksızın derhal çıkarıldıkları takdirde bu tazminatı talep etme hakları doğar. Aynı durum işçinin de işi haber vermeden bırakması halinde işveren için geçerlidir. Uzmanlar, çalışanların sigorta kayıtlarını düzenli kontrol etmelerini, sözleşmelerini yazılı yapmalarını ve işten ayrılma süreçlerinde mutlaka yazılı belge almalarını öneriyor. Ayrıca, bu hakkın kullanımı için işten çıkış kodunun da doğru girilmesi büyük önem taşıyor.

Sırada ne var?

Bu emsal kararın ardından, özellikle yerel iş mahkemelerinde benzer davalarda bir artış yaşanması bekleniyor. Daha önce sadece kıdem tazminatı için dava açabilen veya hiçbir tazminat alamayan binlerce çalışan, şimdi ihbar tazminatı için de hukuki yollara başvurabilir. Hukukçular, Yargıtay kararının işverenler için caydırıcı bir etki yaratacağını ve özellikle tarım sektöründe çalışma koşullarının iyileştirilmesi yönünde dolaylı bir baskı oluşturabileceğini belirtiyor. Ayrıca, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı'nın yakın gelecekte ev hizmetleri ve mevsimlik tarım işçilerinin çalışma koşullarına yönelik ek düzenlemeler getirip getirmeyeceği merak konusu. Şimdilik net olan şu: Evinizde çalışan yardımcınızı veya tarlanızdaki işçiyi bir anda işten çıkaramazsınız; artık onların da yasalarla korunan bir ‘ihbar süresi’ ve bu süreye uyulmadığında cebinizi yakabilecek bir ihbar tazminatı alacağı var.