Yanlış bacak ameliyatı skandalı: Hukuki süreç nasıl işliyor, hastalar ne yapmalı?

Ne oldu?

Yanlış bacak ameliyatı, cerrahi bir operasyon sırasında hekimin, hastanın rahatsız olan bacağı yerine sağlam olan bacağına müdahale etmesiyle meydana gelen ciddi bir tıbbi hatadır. Son olarak Antalya Kumluca'da yaşanan ve adli tıp raporuyla 2 yıl sonra kanıtlanan bir vakada, özel bir hastanede sağ dizinden sakatlanan hasta, yanlışlıkla sol dizinden ameliyat edildi. Hasta ameliyattan uyandığında ağrıyan sağ dizi yerine sağlam sol dizinin sarılı olduğunu görünce şoka girdi. Hürriyet'in aktardığı başka bir olayda ise mağdur "Örtüyü kaldırıp bakınca şok oldum" ifadeleriyle yaşadığı dehşeti anlattı. Bu olaylar münferit gibi görünse de Türkiye genelinde benzer vakaların basına yansıması, yanlış taraf cerrahisinin sistematik bir sorun olabileceğine işaret ediyor.

Neden gündemde?

Konunun gündeme oturmasının birkaç önemli nedeni var. Birincisi, olayın üzerinden tam 2 yıl geçtikten sonra Adli Tıp raporunun hastanın lehine sonuçlanması ve mağdurun dava açması. İkincisi, bu skandalın bir özel hastanede gerçekleşmiş olması ve hastaneye duyulan güveni sarsması. Üçüncü ve belki de en çarpıcı nokta, doktorun hatayı kabul etmek yerine iddialara göre durumu örtbas etme girişimi. Evrensel.net'te yer alan haberde, operasyonu gerçekleştiren doktorun meslekten men edilmesi talebiyle dava açıldığı belirtiliyor. Ayrıca Sözcü Gazetesi'nin haberine göre, benzer bir vakada hasta "ameliyattan şok içinde uyandığını" söyleyerek yaşadığı travmayı gözler önüne serdi. Bu tür skandallar, sağlık sistemindeki denetim mekanizmalarının ne kadar işlediği sorusunu yeniden tartışmaya açtı.

Bilinmesi gerekenler

Tıp literatüründe "wrong-site surgery" yani yanlış taraf cerrahisi olarak tanımlanan bu hata türü, dünya genelinde asla yaşanmaması gereken (never event) olaylar listesinde yer alır. Dünya Sağlık Örgütü'nün geliştirdiği cerrahi güvenlik kontrol listesine göre, ameliyat öncesinde hastanın kimliği, ameliyat bölgesi ve yapılacak işlem mutlaka işaretlenerek teyit edilmelidir. Türkiye'de de Sağlık Bakanlığının Güvenli Cerrahi Kılavuzu aynı prosedürü zorunlu kılar. Peki bu kadar basit bir kontrol mekanizması varken hatalar nasıl oluyor? Uzmanlar, aşırı iş yükü, iletişim kopukluğu, birden fazla cerrahın aynı anda çalıştığı kaotik ortamlar ve özel hastanelerdeki kâr odaklı yaklaşımın bu hatalara zemin hazırladığını belirtiyor. Mağdurların izlemesi gereken hukuki yol ise şöyle: Hata fark edilir edilmez hastane kayıtlarının bir örneği alınmalı, başka bir hekimden durum tespit raporu istenmeli ve derhal savcılığa suç duyurusunda bulunulmalı. Yanlış bacak ameliyatında dava hem maddi hem manevi tazminat talebiyle açılabiliyor, ayrıca doktor hakkında Türk Ceza Kanunu kapsamında "taksirle yaralama" suçundan soruşturma başlatılıyor.

Sırada ne var?

Antalya Kumluca'daki davanın seyri, benzer mağduriyetler yaşayanlar için emsal teşkil edecek. Davacı taraf, doktorun meslekten men edilmesini ve yüklü bir tazminat ödenmesini talep ediyor. Sağlık Bakanlığı'nın ise bu olaydan sonra özel hastanelerdeki denetimlerini sıkılaştırması bekleniyor. Öte yandan, Türk Tabipleri Birliği daha önce benzer vakalarda hastanelerin ve hekimlerin sorumluluktan kaçmak için kayıtları değiştirme girişiminde bulunabildiğine dikkat çekmişti. Bu nedenle, güvenlik kamerası kayıtlarının tutulması ve bağımsız denetim mekanizmalarının devreye girmesi kritik önem taşıyor. Hastalar için çıkarılacak en büyük ders ise ameliyat öncesinde doktora müdahale edilecek bölgeyi kendi elleriyle işaretletmek ve "güvenli cerrahi kontrol listesinin" uygulanmasını talep etmek olmalı. Unutulmamalı ki, yanlış bacak ameliyatı bir kader değil, önlenebilir bir ihmaller zincirinin sonucudur.