Türkiye ve 7 Ülkeden Kritik İsrail Bildirisi: Gazze Krizinde Yeni Dönemeç

Ne oldu?

İsrail bildirisi, Türkiye, Suudi Arabistan, Pakistan ve 5 ülkenin İsrail'in Gazze'ye yönelik saldırılarını ve artan işgal tehditlerini kınamak amacıyla yayımladığı ortak diplomatik metindir. Söz konusu bildiri, İsrail'in 4 Ağustos 2025'te duyurduğu "Gazze'yi derhal işgal edeceğiz" açıklamasının ardından geldi. İngiltere, Fransa, Kanada ve Norveç gibi Batılı ülkelerin de İsrail'in Batı Şeria'daki faaliyetlerine yönelik yaptırım kararları alması, uluslararası toplumda Tel Aviv yönetimine karşı tepkilerin yoğunlaştığı bir döneme işaret ediyor. Öte yandan BBC Türkçe'nin aktardığına göre Türkiye, Lahey Grubu'nun İsrail'e karşı altı maddelik yaptırım eylem planına imza atmadı. Milli Savunma Bakanlığı ise 10 Nisan 2025'te Türkiye ile İsrail arasında teknik görüşmeler yapıldığını duyurmuştu. Bu iki farklı tutum, Ankara'nın İsrail konusunda çok katmanlı bir diplomasi izlediğini gösteriyor.

Neden gündemde?

Bildirinin gündeme oturmasının birkaç önemli nedeni var. Birincisi, İsrail'in Gazze'ye yönelik operasyonlarını sürdürme ve işgal tehdidinde bulunma konusundaki ısrarı. 4 Ağustos 2025'te yapılan "işgal edeceğiz" açıklaması, bölgede tansiyonu yeniden yükseltti. İkincisi, Türkiye'nin hem bu bildiriye imza atan ülkeler arasında yer alması hem de Lahey Grubu'nun yaptırım planını imzalamaması kafalarda soru işareti oluşturdu. Üçüncü olarak Somali'nin İsrail ile Somaliland arasındaki temaslardan "derin endişe" duyduğunu açıklaması, İsrail'in Afrika Boynuzu'ndaki nüfuz arayışını uluslararası gündeme taşıdı. Son olarak Avrupa Birliği Dış İlişkiler Temsilcisi Kaja Kallas'ın İsrail'i apartheid uygulamakla suçlaması ve İsrail Dışişleri Bakanı Gideon Saar'ın sert tepkisi, AB-İsrail ilişkilerinde deprem etkisi yarattı. Tüm bu gelişmeler, İsrail'in uluslararası alanda giderek yalnızlaştığı bir tabloyu ortaya koyuyor.

Bilinmesi gerekenler

Sekiz ülkenin imzaladığı ortak bildiri, İsrail'in Gazze'deki askeri varlığını artırma tehdidine karşı uluslararası hukukun altını çiziyor ve sivillerin korunması çağrısı yapıyor. Türkiye'nin pozisyonu ise ayrıntılı incelenmeyi hak ediyor. Lahey Grubu'nun altı maddelik eylem planı; ekonomik yaptırımlar, diplomatik kısıtlamalar ve silah ambargosu gibi somut adımları içeriyor. Türkiye bu planı imzalamazken, Milli Savunma Bakanlığı kanalıyla İsrail ile teknik görüşmelerini sürdürdüğünü açıklıyor. Öte yandan yine aynı Türkiye, İsrail'i kınayan çok uluslu bildiride yer alıyor. Uzmanlar bu durumu, Ankara'nın arabuluculuk rolünü kaybetmeme ve bölgesel gerilimi tırmandırmama stratejisine bağlıyor. Bilinmesi gereken bir diğer nokta, İsrail-AB ilişkilerinde yaşanan gerilim. Kallas'ın apartheid açıklaması, bir AB yetkilisinin İsrail'e yönelik şimdiye kadar kullandığı en sert ifadelerden biri. Saar'ın "çıldırtan" olarak nitelenen tepkisi, Tel Aviv'in bu eleştiriyi iç işlerine müdahale olarak gördüğünü kanıtlıyor.

Sırada ne var?

Uluslararası kamuoyunun gözü şimdi iki noktada. Birincisi, İsrail'in işgal tehdidini gerçeğe dönüştürüp dönüştürmeyeceği. Gazze'de geniş çaplı yeni bir askeri operasyon, bölgesel bir savaş riskini beraberinde getirebilir. İkincisi, Türkiye'nin İsrail konusunda ikili diplomasiyi ne kadar sürdürebileceği. Lahey Grubu'nun yaptırım planına imza atmayan fakat kınama bildirilerinde yer alan bir Ankara, uzun vadede tutarlı bir politika izlemekte zorlanabilir. AB cephesinde ise Kallas'ın açıklamalarının İsrail'e yönelik yeni yaptırım paketlerine dönüşüp dönüşmeyeceği merak konusu. Somut beklentiler arasında, önümüzdeki BM Genel Kurulu oturumlarında İsrail'in işgal politikalarına karşı daha bağlayıcı kararların gündeme gelmesi ihtimali bulunuyor. Ayrıca İngiltere, Fransa, Kanada ve Norveç'in başlattığı Batı Şeria odaklı yaptırımların başka ülkelere yayılması sürpriz olmayacaktır.