Türkiye tarımı kırılgan eşikte: İklim toplantısı ve art arda gelen iflaslar neyin habercisi?

Ne oldu?

Tarım, bitkisel ve hayvansal ürünlerin üretilmesi ile ekonomik değer yaratılmasını sağlayan uygulamalı bir bilim dalı olarak Türkiye'nin en stratejik sektörlerinden biridir. Ankara'da gerçekleştirilen kritik bir toplantıda iklim değişikliği, su kaynaklarının hızla azalması ve tarımın geleceği ele alındı. Toplantıda bilim insanları ve karar alıcılar bir araya gelerek kuraklıkla mücadele ve sürdürülebilir üretim modellerini tartıştı. Bu stratejik arayışlar sürerken sahadan gelen haberler ise sektörün durumuna dair acil uyarı niteliğindeydi. Konya merkezli Bil-Naz Tarım İlaçları, 29 yıllık geçmişine rağmen konkordato sürecinden sonuç alamayarak resmen iflas etti. Uzmanlar, bu tür köklü firmaların bile ayakta kalamamasının, tarımda artan maliyetler ve finansman krizinin en somut göstergesi olduğuna dikkat çekiyor.

Diğer yandan, bu olumsuz tabloya tezat olarak Türkiye'nin en büyük tarım işletmelerinden Ceylanpınar Tarım İşletmesi'nde (TİGEM) yeni sezon için hummalı bir rekor hazırlığı var. İşletme, buğday hasadı daha tamamlanmadan yeni ekim sezonu için toprak işleme ve tohum yatağı hazırlığına start verdi. Bu durum, büyük ölçekli devlet destekli üretim ile küçük ve orta ölçekli özel sektör firmaları arasındaki makasın her geçen gün açıldığını gösteriyor.

Neden gündemde?

Konu, iki zıt kutbun aynı anda yaşanması nedeniyle kamuoyunun dikkatini çekmiş durumda. Ankara'daki üst düzey toplantıda "su kıtlığı" ve "teknolojik dönüşüm" gibi uzun vadeli makro hedefler konuşuluyor. Buna karşın sektörün bel kemiği olan esnaf ve tedarikçiler günlük nakit akışı sorunlarıyla boğuşuyor. Sözcü Gazetesi ve Evrensel.net gibi yayın organlarında geniş yer bulan Bil-Naz Tarım İlaçları'nın iflası, bu tezatın fotografını çekiyor. Şirketin 29 yıl gibi uzun bir süre ayakta kaldıktan sonra kepenk indirmesi, tarım ilacı ve gübre gibi kritik girdilerde piyasanın ne kadar daraldığını ortaya koydu. Özellikle son yıllarda döviz kuruna bağlı olarak artan kimyasal gübre ve ilaç maliyetleri, hem çiftçiyi hem de tedarikçiyi ödeme güçlüğüne sürüklüyor.

Bilinmesi gerekenler

Anadolu Ajansı'nın haberine göre, Ankara'daki toplantıda iklim değişikliğinin tarım üzerindeki baskısına vurgu yapıldı. Türkiye'nin artık yarı kurak iklim kuşağından çıkıp kurak iklime doğru evrildiği, bu nedenle mevcut su politikalarının acilen güncellenmesi gerektiği ifade ediliyor. Uzmanlar, vahşi sulamadan vazgeçilerek basınçlı sulama sistemlerine hızlı geçiş yapılması gerektiğini belirtiyor. Diğer yandan Uzmanpara.com'da yer alan habere göre, TİGEM'in devasa arazilerinde sensörler ve uydu verileri kullanılarak Hassas Tarım (Tarım 4.0) uygulamaları devreye alınıyor. Bu yöntemle metrekare bazında değişken gübre ve ilaç uygulaması yapılarak maliyetler düşürülüp verim artırılıyor. Ancak küçük üreticinin bu teknolojiye erişimi sınırlı. Bil-Naz gibi tedarikçilerin iflası, küçük çiftçinin ucuz ve vadeli girdi bulmasını daha da zorlaştırabilir.

Sırada ne var?

Tarım ve Orman Bakanlığı'nın önümüzdeki dönemde suyu merkeze alan yeni bir üretim planlamasını devreye sokması bekleniyor. Yetkililer, hangi havzada ne kadar su olduğuna göre bitkisel üretim deseninin zorunlu olarak değişeceğini sinyalini veriyor. Konya Ovası gibi su stresi yaşayan bölgelerde mısır gibi çok su tüketen bitkilerin yerine daha az su isteyen alternatiflere yönelinmesi gündemde. Piyasa açısından ise uzmanlar kritik uyarılarda bulunuyor; nakit akışı düzelmezse önümüzdeki aylarda tarım sektöründe yeni iflas haberleri duyulabilir. Rekor hedefleyen büyük işletmelerin varlığı gıda arz güvenliği için umut verirken, tarım sektörünün sürdürülebilirliği, buluttan su çıkaran teknolojilerden çok piyasadaki güven ve fiyat istikrarının sağlanmasına bağlı görünüyor.