Türkiye S-400 Rusya onayı krizi yeniden alevlendi: Satış iddiası ve üçüncü ülke senaryosu ne anlama geliyor?

Ne oldu?

Türkiye S-400 Rusya onayı, özellikle son günlerde ortaya atılan bir iddiayla birlikte dış politika ve savunma kulislerinin en sıcak başlığı haline geldi. Hürriyet yazarı Abdülkadir Selvi, Türkiye'nin Rusya'dan satın aldığı S-400 hava savunma sisteminin üçüncü bir ülkeye satıldığını ve bu satış için Rusya’nın onayının alındığını öne sürdü. Selvi, resmi açıklamanın kısa süre içinde yapılacağını iddia etti. İlerleyen saatlerde bu iddia, alıcının bir Körfez ülkesi olabileceği yönünde yorumlarla daha da genişledi. Ancak Ankara’dan veya Moskova’dan henüz resmi bir doğrulama veya yalanlama gelmedi. Konu, sistemlerin neden alındığı ve neden elden çıkarılmak istendiği sorularını yeniden alevlendirdi.

Neden gündemde?

Konu, Türkiye’nin yıllardır süren S-400 çıkmazını yeniden mercek altına aldı. Türkiye, 2017 yılında Rusya ile imzaladığı anlaşma kapsamında S-400 sistemlerini teslim aldı. Bu alım, ABD ile ciddi bir krize yol açtı; Türkiye, F-35 savaş uçağı programından çıkarıldı ve CAATSA yaptırımlarına maruz kaldı. Buna rağmen sistemler aktif olarak envantere alınıp konuşlandırılmadı, uzun süredir depoda bekletiliyor. Şimdi bir satış iddiasının ortaya atılması, Türkiye’nin hem Rusya hem de ABD arasında sıkışan denge politikasını ve ekonomik maliyetleri yeniden tartışmaya açtı. “Neden şimdi?” sorusu, jeopolitik pazarlıkların ve yaptırımlardan kurtulma arayışının işareti olarak okunuyor.

Bilinmesi gerekenler

S-400 krizinin seyrini anlamak için şu noktalar kritik. İlk olarak, Türkiye S-400’leri neden aldı? Ankara, özellikle 15 Temmuz darbe girişimi sonrası müttefiklerine güven bunalımı yaşadığını ve uzun menzilli hava savunma ihtiyacının NATO müttefikleri tarafından karşılanmadığını savunmuştu. ABD’nin Patriot satışına sıcak bakmaması üzerine Rusya ile masaya oturuldu. İkinci olarak, neden elden çıkarma senaryosu konuşuluyor? Sistemlerin aktif kullanılmaması, Türkiye’ye yıllık milyonlarca dolar bakım ve saklama maliyeti getiriyor. Daha önemlisi, Ankara’nın Washington ile normalleşme ve F-35 programına dönüş ya da F-16 modernizasyon kitleri alımı gibi konularda ilerleyebilmek için bu krizi masadan kaldırmak istediği değerlendiriliyor. Üçüncü ülkeye satış formülü, “kullanmadığın sistemi devret” mantığıyla ABD’nin CAATSA endişelerini gidermeye yönelik bir ara formül olarak görülüyor. Kritik nokta ise satışın gerçekleşebilmesi için sözleşme gereği Rusya’nın onayının zorunlu olması. İddiaya göre bu onay alındı, ancak alıcı ülke ve şartlar belirsizliğini koruyor.

Sırada ne var?

Resmi makamlardan bir açıklama gelip gelmeyeceği dikkatle bekleniyor. Eğer iddialar doğruysa ve S-400’ler başka bir ülkeye devredilirse, bu adım Türk-Amerikan ilişkilerinde yeni bir sayfa açılmasına zemin hazırlayabilir. Ancak bu durum, Rusya ile ilişkilerde yeni bir gerilim başlığı yaratabilir. Kremlin’den veya Sudan, Suudi Arabistan gibi potansiyel Körfez alıcılarından gelecek sinyaller sürecin seyrini belirleyecek. Aynı zamanda, muhalefet ve kamuoyu “Madem kullanılmayacaktı, neden alındı ve Türkiye bu süreçte ne kadar zarar etti?” sorularını daha yüksek sesle sormaya hazırlanıyor.