Türkiye'nin yeni diri fay haritası ne anlatıyor? 13 yıl sonra 215 yeni fay hattı eklendi

Ne oldu?

Diri fay haritası, bir bölgede yakın jeolojik geçmişte kırılmış ve gelecekte deprem üretme potansiyeli bulunan fay hatlarının konumlarını, uzunluklarını ve niteliklerini gösteren teknik bir belgedir. Maden Tetkik ve Arama Genel Müdürlüğü (MTA), Türkiye’nin güncellenmiş diri fay haritasını 13 yıl aradan sonra tamamladı. Son olarak 2012 yılında yayımlanan harita, yapılan detaylı saha çalışmaları ve yeni jeolojik bulgular ışığında baştan ele alındı. Güncelleme sonucunda Türkiye kara sınırları içinde daha önce haritalanmamış 215 yeni diri fay segmenti tespit edildi. Böylece bilinen diri fay sayısı 485 segment düzeyinden yaklaşık 700 segmente yükseldi. Yeni harita, özellikle daha önce fark edilmeyen veya yeterince araştırılmamış kırsal bölgelerdeki kırıkları gün yüzüne çıkararak yapılaşma ve afet planlaması açısından kritik bir boşluğu dolduruyor.

Neden gündemde?

Türkiye’de 6 Şubat 2023 depremlerinin ardından yer bilimlerine ve fay hatlarına yönelik kamusal hassasiyet had safhaya ulaştı. Vatandaşlar yaşadıkları bölgenin zemin riskini sorgularken, güncel bir fay haritasına duyulan ihtiyaç hiç olmadığı kadar belirginleşti. MTA’nın tam da bu dönemde haritayı güncellemesi, hem konunun aciliyeti hem de yeni verilerin yarattığı farkındalık sebebiyle gündemin üst sıralarına yerleşti. Haritanın gösterdiği tablo çarpıcı: Ülkenin neredeyse her köşesine yayılan yeni segmentler, deprem riskinin sanılandan daha geniş bir coğrafyaya yayılabileceğini ortaya koyuyor. Özellikle Doğu Anadolu, Kuzey Anadolu ve Ege Bölgesi’ndeki fay kuşaklarına eklenen yeni kırıklar, kırsal yerleşimlerden organize sanayi bölgelerine kadar pek çok alanı doğrudan ilgilendiriyor.

Bilinmesi gerekenler

Güncellenen MTA Diri Fay Haritası, 1:25.000 ölçeğinde hazırlandı. Bu ölçek, fay segmentlerini parseller üzerinde konumlandırmaya olanak tanıyacak kadar detaylı çalışmayı mümkün kılıyor. Haritadaki kırmızı renkli çizgiler doğrudan diri fay hatlarını, gri alanlar ise jeolojik formasyonları temsil ediyor. Uzmanlar, haritanın tek başına bir yapının riskli olup olmadığını belirlemeye yetmeyeceğinin altını çiziyor; fay haritası mutlaka zemin etütleri, mikrobölgeleme çalışmaları ve yapı kalitesi verileriyle birlikte değerlendirilmek zorunda. Yeni haritayla birlikte fay sakınım bantları ve deprem yönetmeliklerinde kullanılan parametreler de güncellenme sürecine girecek. MTA’nın sunduğu veri tabanı, belediyeler ve şehir plancıları için imar planlarının revize edilmesinde yol gösterici olacak. Vatandaşlar, e-Devlet üzerinden veya MTA’nın çevrimiçi platformundan adres sorgulaması yaparak yaşadıkları bölgede diri fay hattı bulunup bulunmadığını kontrol edebilir.

Sırada ne var?

MTA, kara alanlarındaki güncellemenin ardından şimdi denizlerdeki fay hatlarını da kapsayan daha geniş bir paleosismoloji projesine hazırlanıyor. Marmara Denizi içerisinden geçen Kuzey Anadolu Fayı’nın su altı segmentleri ve Ege’deki aktif kırıklar bu kapsamda yeniden değerlendirilecek. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, güncellenen haritayı mekânsal planlama süreçlerine entegre etmek için çalışma başlattı. Önümüzdeki aylarda, yeni fay tespit edilen bölgelerdeki belediyelerin imar planlarında revizyon talepleri gündeme gelebilir. Ayrıca AFAD, il afet risk azaltma planlarını (İRAP) bu yeni verilere göre güncelleyecek. Uzmanlar, haritanın dinamik bir belge olduğunu, yeni araştırmalar ve depremler sonrası tekrar revize edileceğini vurguluyor; dolayısıyla güncellemelerin süreklilik kazanması bekleniyor.