Türkiye'nin kur çıkmazı: Döviz kuru neden istikrar kazanamıyor?

Ne oldu?

Türkiye'de döviz kuru, özellikle Türk Lirası'nın ABD Doları ve Euro karşısındaki değer kaybıyla yeniden ekonominin en sıcak başlığı haline geldi. Yeniçağ Gazetesi'nin gündeme taşıdığı 'kur çıkmazı' ifadesi, piyasalarda yaşanan dalgalanmaların ve alınan önlemlerin kalıcı bir istikrar sağlamakta yetersiz kaldığını gösteriyor. Kur, en basit tanımıyla bir ülke parasının yabancı bir para birimi cinsinden fiyatıdır. Türkiye'de şu an uygulanan sistem, Merkez Bankası müdahalelerini de içeren kontrollü ve esnek bir kur rejimi görünümünde. Ancak piyasada oluşan reel kur ile resmi kur arasındaki makasın açılması, iktisatçılar ve vatandaşlar tarafından yakından takip ediliyor. Yılın ilk yarısında enflasyonla mücadele kapsamında sıkı para politikası duruşu korunsa da, kurdaki yukarı yönlü baskının tam anlamıyla kırılamadığı görülüyor. Yurttaş, özellikle Temmuz ayında emekli ve memur maaşlarına yapılan zamların, kur artışı ve enflasyon karşısında ne kadar dayanacağını sorguluyor.

Neden gündemde?

Kur meselesi, yalnızca finans çevrelerinin değil, mutfak masrafından borç ödemelerine kadar toplumun tamamının ana gündemi. Mynet Finans ve Uzmanpara gibi kaynaklarda yer alan zamlı maaş ödeme takvimleri, bu kaygının bir yansıması. SSK, Bağ-Kur ve Emekli Sandığı kapsamında milyonlarca emeklinin Temmuz zammı, 6 aylık enflasyon farkına göre hesaplanarak ödenmeye başlandı. Ancak maaşlara yapılan artışın, özellikle ithal ürünlerdeki fiyat artışını belirleyen döviz kuru karşısında erime riski bulunuyor. Türkiye'nin enerji ve hammadde ithalatına bağımlı yapısı, kurdaki her yükselişi doğrudan üretici ve tüketici fiyatlarına yansıtıyor. Bu durum, maaş zamlarının refah artışı sağlamaktan çok, kayıpları bir süreliğine telafi etmesine yol açıyor. Piyasalarda döviz talebinin canlı kalması ve yabancı yatırımcının Türk varlıklarına olan iştahındaki dalgalanmalar, kur çıkmazı tartışmalarını alevlendiriyor.

Bilinmesi gerekenler

Finans literatüründe 'kur' kavramı, farklı rejimlere ayrılıyor. Sabit kur, bir para biriminin değerinin başka bir para birimine veya sepete sabitlenmesi anlamına gelirken; serbest (dalgalı) kur, değerin piyasa koşullarında arz ve talebe göre belirlenmesidir. Türkiye'de şu an uygulanan sistem, 'kirli dalgalanma' olarak da adlandırılan, Merkez Bankası'nın zaman zaman müdahale ettiği esnek kur modelidir. 'Çapraz kur' ise iki yabancı para biriminin birbirine karşı değerini ifade eder; örneğin Euro/Dolar paritesi gibi. Ekonomistler, kurun enflasyon üzerindeki geçişkenliğinin yüksek olduğu Türkiye'de, kalıcı fiyat istikrarı için kurdaki atalet süresinin uzatılması gerektiğini belirtiyor. Aksi halde, yurttaşın gelirindeki artışlar birkaç ay içinde fiyat artışları tarafından siliniyor. Şu an gündemde olan temel mesele, TCMB rezervlerini eritmeden ve piyasadaki rekabetçi kur dengesini bozmadan istikrarın nasıl sağlanacağı.

Sırada ne var?

Piyasaların gözü, yılın geri kalanında açıklanacak enflasyon raporları ve Merkez Bankası'nın faiz kararlarında. Kurdaki hareketlerin emekli ve memur maaşlarına etkisi önümüzdeki aylarda daha net hissedilecek. Uzmanlar, enflasyonla mücadelede kazanılan ivmenin korunması için kurda yatay bir seyir sağlanması gerektiğini, bunun için de mevcut sıkı para politikasının tavizsiz uygulanmasının şart olduğunu vurguluyor. Yurttaş cephesinde ise takvim net: Önümüzdeki süreçte emekli ve memur maaşlarındaki artışların piyasa ile uyumu sürekli kontrol edilecek. Eğer kurdaki yukarı yönlü baskı devam eder ve enflasyon beklentileri bozulursa, yeni maaş artışları ya da ek sosyal destek mekanizmaları gündeme gelebilir. Ancak asıl çözüm, döviz kuru üzerindeki yapısal baskıyı azaltacak, cari fazla veren ve döviz girişini hızlandıracak bir ekonomik dönüşümden geçiyor.