Türkiye'nin gündemindeki 'eksi' kavramı: Ekonomiden eğitime, mayadan mizaha bir kırılma hattı

Ne oldu?

'eksi', matematiksel bir sembolün çok ötesine geçerek Türkiye gündeminin farklı başlıklarındaki negatif seyri ve toplumsal dönüşümleri işaret eden bir kavram olarak öne çıkıyor. Aynı anda hem uluslararası yatırım pozisyonundaki derinleşen açığı, hem eğitim sistemindeki şiddet sarmalını, hem de mutfaklarda beyaz ekmeğe alternatif arayışını simgeliyor. Kavram, bir yazılım terimi veya soyut bir fikir olarak değil; ekonomiden sosyolojiye, gastronomiden popüler kültüre uzanan canlı bir tartışma hattı olarak gündemdeki yerini alıyor.

Neden gündemde?

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası verilerine göre Türkiye'nin yurt dışı varlıkları ile yükümlülüklerinin farkı olarak tanımlanan net uluslararası yatırım pozisyonu, eksi 402,3 milyar dolar seviyesine ulaştı. Bu rakam, bir ülkenin yurt dışına olan borcunun varlıklarını ne ölçüde aştığını gösteriyor ve ekonominin negatif yönlü basıncını somutlaştırıyor.

Tam da bu ekonomik eksinin gölgesinde, duayen gazeteci Oktay Ekşi’nin Cumhuriyet gazetesindeki köşesinde kaleme aldığı “Öğretmene dayak” başlıklı yazısı, toplumsal değerlerdeki aşınmayı gözler önüne serdi. Ekşi, eğitimcilere yönelik şiddetin geldiği kabul edilemez noktayı sorgularken, toplumun saygı ve otorite algısındaki eksilere dikkat çekti. Bu durum, eğitimin ve saygınlığın hanesine yazılan bir başka negatif değer olarak yorumlandı.

Öte yandan pozitif bir karşıtlık arayışı da tam bu noktada beliriyor. Yıllardır çok satanlar listelerinden inmeyen “Güngezgini” gibi kültürel fenomenler ve A Haber’de yer alan “Bağırsakları formatlıyor! Beyaz ekmek yerine ekşi mayaya geçmenin etkisi” haberi, “eksi” sözcüğünü bu kez faydalı bir fermantasyonla ilişkilendiriyor. Hatta Sözcü gazetesinin duyurduğu, bilim insanlarının 5 bin 300 yıllık Antik Mısır mumyasından aldıkları örnekle ekşi mayalı ekmek üretmesi, kadim geleneklere dönüşün sembolü haline geldi.

Bilinmesi gerekenler

Net uluslararası yatırım pozisyonundaki eksi 402,3 milyar dolarlık seviye, Türkiye ekonomisinin dış finansman ihtiyacının büyüklüğünü ortaya koyuyor. Bu, bir ülkenin iflası anlamına gelmemekle birlikte, borçlanma sürdürülebilirliği ve kur şoklarına karşı kırılganlık hakkında önemli sinyaller veriyor. Eğitim tarafında ise öğretmene yönelik şiddet vakalarındaki artış, Milli Eğitim Bakanlığı’nın da gündeminde olan ve öğretmenlik meslek kanunu ile caydırıcılığın artırılmaya çalışıldığı bir alan. Gastronomi cephesinde ise ekşi mayanın popülerleşmesi, pandemi sonrası evde üretim akımının kalıcı bir parçası olarak görülüyor.

Sırada ne var?

Türkiye’nin negatif yatırım pozisyonunun yıl sonu raporlarıyla birlikte nasıl bir seyir izleyeceği, ekonomi çevrelerinin birincil gündem maddesi olacak. Eğitimde şiddete karşı alınacak yeni yasal tedbirlerin Ekim ayında başlayacak yeni yasama döneminde Meclis gündemine gelmesi bekleniyor. Ekşi maya cephesinde ise 5 bin 300 yıllık tarifin laboratuvar ortamından fırınlara ne zaman ve hangi maliyetle ineceği, yeni nesil fırıncılığın merakla beklediği bir gelişme olarak duruyor.