Türkiye F-35 satışı itirazı: Netanyahu’nun çıkışı masadaki denklemi nasıl değiştirir?

Ne oldu?

Türkiye F-35 satışı itirazı, İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu’nun ABD yönetimine yönelik, Türkiye’nin F-35 savaş uçağı tedarik programına geri dönmesini engelleme çağrısıdır. Medyascope’un aktardığına göre Netanyahu, Beyaz Saray ve Kongre nezdinde yürüttüğü temaslarda, satışın gerçekleşmesi halinde “Ortadoğu’daki güç dengesini yok edeceğini” öne sürdü. İsrail tarafının temel argümanı, Washington’ın yasal olarak İsrail’in nitelikli askeri üstünlüğünü (QME) korumakla yükümlü olduğu ve F-35’lerin Türkiye’ye verilmesinin bu üstünlüğü zedeleyeceği yönünde.

Neden gündemde?

İtiraz, Türkiye’nin S-400 hava savunma sistemleri nedeniyle 2019’da askıya alınan ve ardından resmen çıkarıldığı F-35 programına yeniden dahil olma ihtimalinin tartışıldığı bir dönemde geldi. Ankara’da geçtiğimiz haftalarda NATO masasında yapılan görüşmelerde F-35 konusu, Kıbrıs ve Doğu Akdeniz başlıklarıyla aynı hatta ele alınmıştı. Cumhuriyet gazetesinin haberine göre İsrail, askeri üstünlüğünü koruma gerekçesiyle sadece yürütme organına değil, ABD Kongresi’ndeki etkili isimlere de Türkiye’ye satışın engellenmesi için baskı yapıyor. Öte yandan Rusya’dan gelen açıklama dikkat çekti: Modern.az’ın haberine göre Moskova, Türkiye’nin F-35 tedarikine ilkesel olarak itiraz etmediğini belirterek sürpriz bir pozisyon aldı; bu da jeopolitik denkleme yeni bir boyut ekledi.

Bilinmesi gerekenler

Netanyahu’nun çıkışı, yıllardır süregelen İsrail-Türkiye rekabetinin askeri teknoloji sacayağındaki son yansıması. İsrail, ABD’nin Ortadoğu’daki en büyük askeri yardım alıcısı ve F-35’in bölgedeki ilk operasyonel kullanıcısı konumunda. ABD yasaları, İsrail’in bölgedeki nitelikli askeri üstünlüğünün korunmasını şart koşuyor; bu madde daha önce de bazı silah satışlarında gündeme gelmişti. Türkiye ise programın en büyük ortaklarından biri olarak milyarlarca dolarlık yatırım yapmış, parça üretim zincirinde kritik rol üstlenmişti. Trump yönetimi döneminde Türkiye’nin programdan çıkarılması, iki ülke arasındaki en ciddi savunma krizlerinden birini tetiklemişti. Şimdi Biden sonrası olası yeni denklemde Ankara’nın yeniden F-35’lere talip olması, İsrail’in itirazıyla birlikte Kongre’deki dengelere bağlı hale gelebilir.

Sırada ne var?

Netanyahu’nun çıkışı, ABD yönetimi ile Kongre arasında Türkiye’ye yönelik F-35 politikasının yeniden şekillenmesine yol açabilir. Ankara, S-400’ler konusunda bir orta yol bulunması halinde programdaki endüstriyel payını ve uçak tedariğini yeniden canlandırmayı hedefliyor. İsrail’in Kongre lobisi üzerindeki etkisi dikkate alındığında, satışın onaylanması durumunda bile katı koşullar ve kısıtlamalar gündeme gelebilir. Moskova’nın yeşil ışık anlamına gelen açıklaması ise Türkiye’nin elini diplomatik olarak rahatlatsa da, Washington’ın S-400’lere ilişkin tutumunu değiştirme ihtimali sınırlı görünüyor. Önümüzdeki haftalarda NATO içi istişareler ve iki ülke savunma bakanlıkları arasındaki teknik görüşmelerin sıklığının artması bekleniyor.