Türkiye'de ağaçlar neden devriliyor? İklim krizi ve ihmaller zincirinin anatomisi

Ne oldu?

Ağaç, şehir peyzajının en masum unsuru olarak görülse de, son dönemde Türkiye gündeminde giderek artan bir risk faktörü olarak yer alıyor. Özellikle son 24 saatte, İhlas Haber Ajansı ve Habertürk'ün aktardığı olaylarda görüldüğü gibi, seyir halindeki araçların üzerine ağaç devrilmesi vakaları peş peşe yaşandı. Bu olaylar, Kars'ta sağanak ve fırtınanın yolları göle çevirdiği bir günde ağaçların kökünden sökülmesiyle kendini gösterirken, İstanbul Başakşehir'de bir otopark inşaatı için ağaçların kesilmesi ise doğal dengenin farklı bir açıdan tahribatını ortaya koydu.

Neden gündemde?

Ardı ardına gelen bu haberler, basit bir meteorolojik olayın ötesinde, sistemik bir sorunu işaret ediyor. Bir yanda Sözcü Gazetesi'nin gündeme getirdiği Afrika'da çölleşmeyle mücadele için planlanan 8.000 kilometrelik 'Ağaç Duvar' projesi gibi küresel çapta ağaçlandırma seferberlikleri konuşulurken, diğer yanda mevcut ağaç varlığını koruyamamanın acı sonuçları yaşanıyor. Gündemdeki asıl mesele, ağaçların uzun ömürlü ve dirençli botanik varlıklar olmasına rağmen, yanlış budama, kök gelişimini engelleyen dar beton çukurlar ve şiddetli yağış öncesi yapılmayan kontroller nedeniyle birer tehlikeye dönüşmesidir. Bilimsel olarak toprak kaymasını önlemesi gereken ağaçlar, kentsel plansızlık yüzünden devrilerek can ve mal güvenliğini tehdit eder hale gelmiştir.

Bilinmesi gerekenler

Ağaçlar, 370 milyon yıldır dünya üzerinde varlığını sürdüren ve bazı türleri binlerce yıl yaşayabilen karmaşık organizmalardır. Kök sistemleri, doğru geliştiğinde heyelan ve sele karşı doğal bir bariyer oluşturur. Ancak şehirlerde, kök boğazının asfalt altında bırakılması veya dengesiz taç budamaları, ağacın fiziksel dengesini bozar. Özellikle İstanbul gibi yoğun yapılaşmanın olduğu metropollerde, toprak altındaki altyapı kazıları (doğalgaz, internet) nedeniyle ana kökleri kesilen bir ağaç, gövdesi sağlıklı görünse bile en hafif fırtınada devrilebilmektedir. Başakşehir örneğindeki gibi otopark amaçlı ağaç kesimleri ise toprağın su tutma kapasitesini düşürerek hem sel riskini artırmakta hem de kalan ağaçların rüzgâr koridorunda savunmasız kalmasına yol açmaktadır. Dünyada yaklaşık üç trilyon olgun ağaç olduğu tahmin edilse de, kentsel alandaki her bir ağacın kaybı, ekosistem ve güvenlik dengesini doğrudan etkilemektedir.

Sırada ne var?

İklim değişikliğine bağlı olarak ani ve şiddetli hava olaylarının sıklığının artması bekleniyor. Bu durum, belediyelerin ağaç envanterini çıkarıp risk haritası oluşturmasını zorunlu kılıyor. Beklenen adım, sadece devrilen ağacı kaldırmak değil; tomografi cihazlarıyla ağaçların iç çürüklük durumunun taranması ve kök gelişimi için geçirimli beton sistemlerine geçilmesidir. Ayrıca, kamuoyunda artan hassasiyet nedeniyle, Başakşehir'dekine benzer ağaç kesim kararlarının yargıya taşınması ve çevre örgütlerinin süreci daha yakından takip etmesi muhtemeldir. Sözcü'deki 'Ağaç Duvarı' haberi gibi büyük ölçekli ağaçlandırma projelerine dikkat çekilirken, kent içindeki mevcut yeşil dokunun bilimsel yöntemlerle korunması önümüzdeki dönemin en kritik yerel yönetim sınavlarından biri olacak.