Trump Versay anlaşması: 107 yıl sonra aynı salonda yeni bir kriz anlaşması

Ne oldu?

Trump Versay anlaşması, ABD Başkanı Donald Trump'ın İran ile varılan bir mutabakat zaptını Fransa'daki tarihi Versay Sarayı'nda imzalamasıyla gündeme gelen diplomatik bir gelişmedir. İmza töreni, Trump'ın G7 Zirvesi için bulunduğu Fransa'da, Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron'un onuruna Versay Sarayı'nda verdiği akşam yemeğinde gerçekleşti. Anlaşma, ABD ile İran arasında aylardır süren dolaylı görüşmelerin ardından gelirken, tarafların doğrudan bir çatışma riskini azaltmayı hedeflediği belirtiliyor. Mutabakat zaptının detayları henüz tam olarak kamuoyuna açıklanmış değil, ancak Bloomberg'in aktardığına göre ABD-İran anlaşması yürürlüğe girdi.

Neden gündemde?

Bu imza töreninin bu denli ses getirmesinin temel nedeni, mekânın taşıdığı ağır sembolik anlamda yatıyor. Versay Sarayı'nın Aynalı Salonu, tam 107 yıl önce Birinci Dünya Savaşı'nı resmen bitiren Versay Antlaşması'na ev sahipliği yapmıştı. Dönemin ABD Başkanı Woodrow Wilson'ın uluslararası düzene şekil verme çabasının merkezinde yer alan o tarihi an, şimdi bir başka ABD başkanının bambaşka bir yöntemle Orta Doğu'da yeni bir denklem kurma girişimiyle aynı salonda yankı buldu. Tarihçiler ve siyasi yorumcular, Trump ile Wilson arasındaki bu paralelliğe dikkat çekiyor. Wilson idealist bir milletler cemiyeti hayaliyle hareket etmişken, Trump'ın işlemsel ve pragmatik diplomasi anlayışıyla aynı mekânda bir kriz anlaşmasına imza atması, ironik bir tarih dersi niteliğinde.

Bilinmesi gerekenler

Mutabakat zaptının ana hatlarına ilişkin iddialar farklılık gösterse de, üzerinde uzlaşılan en kritik nokta askeri gerilimin düşürülmesi. İran'ın nükleer programına dair denetimlerin gevşetilmesi karşılığında Tahran'ın bölgesel milis güçlere desteğini sınırlandırması ve Hürmüz Boğazı'ndaki seyrüsefer güvenliğine dair taahhütler verdiği öne sürülüyor. Trump yönetiminin, İran'a yönelik azami baskı politikasını bu noktada esnettiği ve doğrudan bir askeri çatışma yerine müzakere zeminini tercih ettiği görülüyor. Fransa Cumhurbaşkanı Macron'un ev sahipliğinde gerçekleşen tören, Avrupa'nın arabulucu rolünü pekiştirirken, anlaşmanın kalıcılığı konusunda uluslararası kamuoyunda temkinli bir iyimserlik hâkim. Anlaşma metninde rehinelerin serbest bırakılması ve karşılıklı bazı varlıkların serbest bırakılmasını öngören maddelerin yer aldığı da gelen bilgiler arasında.

Sırada ne var?

Bundan sonraki süreçte gözler, mutabakatın sahada nasıl uygulanacağına çevrilecek. İran tarafının taahhütlerini yerine getirip getirmeyeceği ve ABD Kongresi'nin bu anlaşmaya nasıl bir tepki vereceği belirleyici olacak. Özellikle İsrail ve Körfez ülkelerinin anlaşmaya dair resmî tutumları, Orta Doğu'daki diplomatik dengeler açısından kritik önem taşıyor. Trump'ın selefi Joe Biden döneminde askıya alınan diplomasiyi, tamamen kendi yöntemleriyle yeniden canlandırması, yaklaşan seçimler öncesinde dış politika başarısı olarak sunuluyor. Ancak Wilson'ın Versay'da imzaladığı anlaşmanın ABD Senatosu tarafından onaylanmayarak tarihin tozlu raflarına kalktığı hatırlandığında, Trump'ın bu yeni Versay çıkışının akıbeti merak konusu.