Trump'tan NATO'da İspanya ve Grönland çıkışı: Gerilim tırmandı

Ne oldu?

Trump Grönland İspanya konusu, eski ABD Başkanı Donald Trump’ın bir NATO toplantısı sırasında veya öncesinde iki ayrı müttefik ülkeyi hedef alan açıklamalarıyla uluslararası gündeme oturan diplomatik bir kriz başlığıdır. Trump, İspanya'yı savunma harcamaları konusunda “büyük bir sorun” olarak nitelendirirken, Danimarka’ya bağlı özerk bölge Grönland’ı satın alma yönündeki tartışmalı talebini yeniden gündeme getirdi. Bu çıkış, zirvedeki gerilimin tırmanmasına ve NATO içinde ender görülen bir karşılıklı sözlü atışmaya neden oldu.

Neden gündemde?

İspanya, NATO’nun Gayri Safi Yurtiçi Hasıla’nın (GSYH) en az yüzde 2’sini savunmaya ayırma taahhüdünü yerine getirmeyen ülkeler arasında yer alıyor. Trump, bu durumu sert sözlerle eleştirerek Madrid’e yüklendi. İspanya’nın ittifaka tam katkı sağlamadığını ima eden Trump’ın ifadeleri, ikili ticari ilişkilerin dahi sorgulanmasına kadar varan bir tartışmayı alevlendirdi.

Öte yandan Grönland meselesi, Trump’ın başkanlık döneminden miras kalan stratejik bir saplantı olarak yeniden su yüzüne çıktı. Kuzey Kutbu’ndaki askeri ve ekonomik rekabette kilit konumda bulunan ada için Danimarka’ya yapılan satın alma teklifi, geçmişte diplomatik krize yol açmıştı. Trump’ın bu talebi NATO zirvesi gibi güvenlik odaklı bir platformda tekrarlaması, Danimarka ile ABD arasındaki gerilimi tırmandırdı.

Bilinmesi gerekenler

Trump’ın özellikle İspanya’ya yönelik eleştirileri, ülkenin GSYH’sine oranla NATO’nun en düşük savunma harcaması yapan üyelerinden biri olmasından kaynaklanıyor. Resmi NATO verilerine göre İspanya, yüzde 2 hedefinin oldukça altında seyrediyor. Trump, bu veriyi kullanarak İspanya’yı ittifak içinde “bedavacı” olarak konumlandırdı.

Grönland cephesinde ise Danimarka ve Grönland yönetimleri daha önce adanın “satılık olmadığını” kesin bir dille duyurmuştu. Buna rağmen Trump’ın konuyu kapatmaması, ABD’nin Arktik bölgesindeki nadir toprak elementleri ve yeni deniz ticaret rotaları üzerindeki uzun vadeli stratejik hedeflerini gözler önüne seriyi. Aynı günlerde İran konusunda da NATO’ya “çok kızgın” olduğunu belirten Trump’ın çıkışları, ittifakın iç uyumunu zorlayan çok cepheli bir gerilim yarattı.

Sırada ne var?

Bu söylemlerin, İspanya ve Danimarka ile ikili ilişkilerde kısa vadede bir soğukluğa yol açması bekleniyor. İspanya’da hükümet kanadından Trump’a yönelik net bir yanıt gecikmezken, NATO Genel Sekreteri’nin yük dengelemesi konusundaki mevcut reform takvimini hatırlatması olası. Grönland konusunda ise Danimarka’nın egemenlik vurgusunu sertleştirerek adaya askeri ve sivil yatırımlarını artırma yoluna gidebileceği değerlendiriliyor. Trump’ın ifadelerinin, ABD’deki başkanlık seçim kampanyasında “önce Amerika” söyleminin dış politikadaki öncü işaret fişeği olarak okunması gerektiği yorumları ağırlık kazanıyor.