Trump'tan 'İran ateşkesi bitti' çıkışı: Orta Doğu'da tansiyon yeniden yükseliyor

Ne oldu?

İran ateşkesi sonlandı, ABD’nin 45. Başkanı ve Cumhuriyetçi Parti’nin önde gelen ismi Donald Trump’ın kritik bir açıklamasıyla uluslararası gündemin ilk sırasına yerleşti. Trump, yaptığı değerlendirmede İran ile mevcut ateşkes sürecinin işlemez hale geldiğini belirterek, “Bence İran ile ateşkes bitti” ifadesini kullandı. Bu sözler, zaten kırılgan olan bölgesel denklemi sarstı. Açıklama, Bloomberg HT’nin de aralarında bulunduğu çok sayıda ulusal ve uluslararası medya kuruluşu tarafından son dakika olarak servis edildi. Trump ayrıca, askeri seçenekleri masada tuttuğunun sinyalini vererek, “İran’ı bu gece sert vurabiliriz” diyerek tansiyonu daha da yükseltti. Bu retorik, bölgede yeni bir çatışma dalgasının fitilini ateşleyebileceği endişesiyle yakından izleniyor.

Neden gündemde?

Konu, sadece ABD-İran hattındaki bir gerilimi değil, doğrudan Türkiye’nin güvenlik ve dış politika başlıklarını da ilgilendirdiği için Ankara’da geniş yankı buldu. Trump’ın açıklamaları içerisinde Türkiye’ye yönelik iki kritik mesaj öne çıktı. İlki, bir süredir askıda olan F-35 savaş uçağı programıyla ilgiliydi. Trump’ın “Türkiye F-35’leri alacak” yönündeki ifadesi, Türk savunma sanayii ve Washington ile süregelen müzakereler açısından sürpriz bir çıkış olarak kaydedildi. İkinci önemli nokta ise Trump’ın, İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu’nun Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan hakkındaki söylemlerine mesafeli durmasıydı. Trump’ın “Netanyahu’nun Erdoğan ile ilgili söylediklerini sevmiyorum” demesi, Türkiye-İsrail-ABD üçgenindeki diplomatik ilişkilere dair yeni bir yorum dalgası başlattı.

Bilinmesi gerekenler

Trump’ın gündeme bomba gibi düşen sözleri, belirli bir resmi ateşkes metnine değil, İran’ın nükleer programı ve bölgesel faaliyetlerine dair yürütülen dolaylı müzakere sürecine yönelik bir değerlendirme olarak okunuyor. Orta Doğu’da zaten oldukça karmaşık olan denklemde, İran’a karşı maksimum baskı politikasının yeniden devreye alınacağının işareti sayılıyor. Uzmanlar, bu tarz sert bir söylemin, bir yandan İran’ın bölgedeki vekil güçler aracılığıyla yaptığı hamleleri, diğer yandan da enerji piyasalarındaki risk primini etkileyebileceğini belirtiyor. Açıklamaların zamanlaması ve aynı anda Türkiye’ye verilen F-35 mesajı, Trump’ın olası bir ikinci başkanlık döneminde izleyeceği dış politika rotasının ipuçlarını şimdiden verdiği şeklinde yorumlanıyor.

Sırada ne var?

Gözler, sürecin diplomatik kanallara nasıl yansıyacağında. İran tarafından ateşkesin bittiğine dair henüz resmi ve doğrudan bir teyit gelmiş değil. Ancak Tahran yönetiminin bu sözlere kayıtsız kalmayacağı ve bir yanıt hazırladığı beklentisi hâkim. Türkiye cephesinde ise Trump’ın F-35 mesajı, Cumhurbaşkanı Erdoğan ile ikili ilişkilerin seyrine dair iyimser bir beklenti oluştursa da, Kongre’nin tutumunun belirleyici olmaya devam edeceği biliniyor.

Küresel piyasalar, açıklamaların hemen ardından jeopolitik riskleri fiyatlamaya başladı. Enerji arz güvenliği ve bölgedeki askeri hareketlilik, önümüzdeki saatlerin ve günlerin en kritik izleme başlıkları olarak öne çıkıyor.