Trump'tan F-35 açıklaması: 'Erdoğan'ı mutlu edecek bir şey yapacağım'
ABD Başkanı Donald Trump'ın Türkiye'nin F-35 talebine ilişkin yaptığı 'Muhtemelen Türkiye'yi mutlu edecek bir karar alabiliriz' açıklaması, yıllardır askıda olan savaş uçağı tedarik sürecini yeniden gündemin ilk sırasına taşıdı.
Ne oldu?
ABD Başkanı Donald Trump, Türkiye'nin F-35 savaş uçağı tedarik talebine ilişkin beklenmedik bir çıkış yaptı. Trump, yaptığı basın açıklamasında "Türkiye'nin F-35 talebini karşılayacak bir karar alabiliriz" ve "Muhtemelen Türkiye'yi mutlu edecek bir şey yapacağım" ifadelerini kullandı. Bu sözler, Türkiye'nin Rus yapımı S-400 hava savunma sistemini satın almasının ardından 2019 yılında askıya alınan F-35 programına dair en üst düzeyden gelen ilk somut geri dönüş sinyali olarak kayda geçti. ABD Başkan Yardımcısı JD Vance ise konuyu bir adım ileri taşıyarak, Türkiye'ye F-35 satışının nasıl mümkün olabileceğine ilişkin teknik bir inceleme başlatıldığını duyurdu.
Neden gündemde?
Türkiye'nin F-35 programından çıkarılması, son yılların en tartışmalı savunma sanayii kırılmalarından biri olmuştu. Ankara, program ortağı olarak 1,4 milyar doların üzerinde yatırım yapmış ve ilk parti uçakların teslimatını beklerken süreç tamamen durdurulmuştu. Trump'ın bu çıkışı, iki ülke arasındaki ilişkilerde yeni bir dönemin habercisi olarak yorumlanıyor. Aynı günlerde Suudi Arabistan'a da olası F-35 satışı tartışmalarıyla birlikte İsrail'den yükselen itirazlar, meselenin yalnızca ikili bir ticari anlaşma değil, bölgesel güç dengelerini doğrudan etkileyen stratejik bir karar olduğunu gösteriyor. Beyaz Saray'dan gelen bu yeşil ışık, Washington'ın Ankara'yı yeniden Batı savunma mimarisine sıkıca bağlama arayışının bir parçası olarak okunuyor.
Bilinmesi gerekenler
Türkiye, F-35 programının 9 ortak ülkesinden biriydi ve uçağın gövde, iniş takımı ve motor parçaları dahil yüzlerce kritik bileşeninin üretiminde rol alıyordu. S-400 kriziyle birlikte bu tedarik zinciri de sekteye uğradı; bazı parçaların üretimi farklı ülkelere kaydırıldı. Savunma uzmanları, Türkiye'siz geçen 7 yılda tedarik zincirinde yaşanan değişimin geri döndürülmesinin teknik ve lojistik açıdan zaman alacağını belirtiyor. Öte yandan Cumhuriyet gazetesinin aktardığına göre ABD'li yetkililer, satışın önündeki hukuki ve teknik engellerin nasıl aşılabileceğine dair kapsamlı bir yol haritası üzerinde çalışıyor. Avrupa'dan da yankı bulan gelişme, Alman basınında "Türkiye'ye F-35 satışı NATO'nun güney kanadını güçlendirir" yorumlarıyla yer buldu.
Sırada ne var?
Bundan sonraki süreçte gözler, ABD Kongresi'ndeki olası direnç odaklarına çevrilecek. Demokratlar ve Cumhuriyetçiler içindeki bazı güçlü isimler, S-400'lerin Türk envanterinde durduğu sürece F-35 satışına yeşil ışık yakılmasına karşı çıkıyor. Ankara'nın önünde ise üç temel senaryo var: S-400'lerin kullanımına ilişkin ABD'yi tatmin edecek bir formül geliştirilmesi, sınırlı sayıda F-35A alımıyla başlayan kademeli bir süreç ya da Milli Muharip Uçak KAAN'ın seri üretime geçiş takvimiyle eş güdümlü olarak F-35'lerin sadece belirli bir versiyonuna odaklanılması. Trump'ın 'müjde' olarak sunduğu bu çıkışın kağıt üzerinde kalmaması için önümüzdeki aylarda teknik heyetler arası görüşmelerin yoğunlaşması bekleniyor. Karar ne olursa olsun, Doğu Akdeniz ve Orta Doğu'daki hava üstünlüğü denkleminin yeniden yazılacağı kesin.
Sık Sorulan Sorular
Türkiye neden F-35 programından çıkarılmıştı?
Türkiye, 2019 yılında Rusya'dan S-400 hava savunma sistemi satın almasının ardından ABD tarafından F-35 programından çıkarıldı. Washington, S-400'lerin F-35'in gizlilik teknolojisine tehdit oluşturduğunu ve NATO sistemleriyle uyumsuz olduğunu savunuyordu. Türkiye, program ortağı sıfatıyla 1,4 milyar doların üzerinde yatırım yapmış ve üretim zincirinde kritik parça tedarikçisi konumundaydı.
Trump'ın açıklaması bağlayıcı bir karar mı?
Henüz bağlayıcı bir karar değil. Trump'ın sözleri siyasi iradeyi yansıtsa da F-35 satışının gerçekleşmesi için ABD Kongresi'nden onay alınması, S-400 krizine teknik bir çözüm bulunması ve Lockheed Martin ile yeni bir tedarik sözleşmesi imzalanması gerekiyor. Başkan Yardımcısı JD Vance'in başlattığını söylediği teknik inceleme, bu sürecin ilk resmi adımı olarak değerlendiriliyor.
Türkiye F-35 alırsa KAAN projesi etkilenir mi?
Uzmanlara göre iki proje birbirinin alternatifi değil tamamlayıcısı olarak konumlanıyor. F-35'ler hava-hava ve hava-yer görevlerinde çok rollü savaş uçağı olarak hizmet verirken, KAAN'ın hava üstünlüğü ve derin vuruş kabiliyetleriyle farklı bir boşluğu doldurması planlanıyor. Savunma yetkilileri, F-35 tedarikinin KAAN'ın takvimini olumsuz etkilemeyeceğini, aksine teknoloji transferi açısından fayda sağlayabileceğini belirtiyor.