Trump'tan Ankara'yı hareketlendiren F-35 çıkışı: 'CAATSA yaptırımları kalkacak, meseleyi ele alacağız'
Eski ABD Başkanı Donald Trump, Türkiye'nin F-35 programına dönüşü ve CAATSA yaptırımlarının kaldırılması konusunu ele alacaklarını açıkladı. Bu açıklama, İsrail'de F-35'lerin stratejik üstünlüğünün kaybolacağı endişesiyle karşılanırken, ABD Kongresi'nden de karşıt sesler yükselmeye başladı.
Ne oldu?
F-35, Türkiye'nin de bir dönem ortak üretim programında yer aldığı, Lockheed Martin'in geliştirdiği beşinci nesil çok rollü savaş uçağıdır. Eski ABD Başkanı Donald Trump, Türkiye'nin programdan çıkarılmasına ve ülkeye uygulanan CAATSA yaptırımlarına ilişkin dikkat çeken bir açıklama yaptı. Trump, göreve gelmesi halinde F-35 konusunu masaya yatıracaklarını ve Hasımlarına Yaptırımlarla Karşı Koyma Yasası (CAATSA) kapsamındaki yaptırımların kaldırılacağını ifade etti. Bu sözler, Ankara-Washington hattında yeni bir dönemin sinyali olarak yorumlanırken, Türkiye'nin 2019'da Rus yapımı S-400 hava savunma sistemi almasıyla başlayan sürecin seyrini değiştirebileceği belirtiliyor. Türkiye, programdan çıkarılmadan önce F-35'lerin gövde ve motor parçalarını üreten dokuz tedarikçiden biriydi ve sipariş ettiği altı uçak için ödeme yapmış ancak teslim alamamıştı.
Neden gündemde?
Trump’ın açıklaması, uluslararası basında geniş yankı bulurken, özellikle İsrail cephesinde ciddi bir rahatsızlık yarattı. Hürriyet ve Defence Turk’te yer alan haberlere göre, Başbakan Netanyahu’nun, Türkiye’nin gelişmiş muharebe kabiliyetine sahip bu uçaklara erişimini engellemek için doğrudan ABD yönetimine “satmayın” çağrısında bulunduğu öne sürülüyor. İsrail, bölgedeki nitelikli hava üstünlüğünü korumak adına Türkiye'nin F-35 filosuna sahip olmasını stratejik bir tehdit olarak görüyor. Öte yandan, Yeni Akit Gazetesi'nin aktardığına göre, Türkiye karşıtı tutumuyla bilinen Senatör Lindsey Graham’ın da sürpriz bir çıkış yaparak bu ihtimale karşı olduğunu belirtmesi, meselenin ABD iç siyasetinde de sancılı geçeceğine işaret ediyor.
Bilinmesi gerekenler
Türkiye, F-35 Müşterek Taarruz Uçağı programına 2002 yılında üçüncü seviye ortak olarak katılmıştı. 2019 yılında Rusya'dan S-400 sistemlerinin teslim alınmasıyla başlayan kriz, önce Türkiye'nin pilotlarının eğitiminin durdurulmasına, ardından Temmuz 2020'de resmi olarak tedarik zincirinden çıkarılmasına yol açtı. ABD, S-400'ün F-35'in radar iz düşümüne ve yazılım güvenliğine tehdit oluşturduğunu savunuyor. Buna karşılık Türkiye, Milli Muharip Uçak KAAN'ı geliştirme ve alternatif platformlar (Eurofighter Typhoon gibi) arayışına hız verdi. Ancak hava kuvvetlerinin modernizasyon ihtiyacı devam ediyor. F-35A'nın birim maliyeti Temmuz 2024 itibarıyla yaklaşık 82,5 milyon dolar seviyesinde.
Sırada ne var?
Trump'ın seçim dönemine denk gelen bu çıkışının, mevcut Joe Biden yönetiminin son dönem politikalarını nasıl etkileyeceği belirsiz. Ankara, yaptırımların kalkması ve F-35'lere geri dönüş için müzakereye hazır olduğunu geçmişte birçok kez dile getirmişti. Bundan sonraki süreçte gözler, ABD Kongresi'ndeki olası yasal engellere ve İsrail'in Washington üzerindeki lobi faaliyetlerine çevrilmiş durumda. Analistler, Türkiye’nin elindeki S-400 sistemleri konusunda atacağı herhangi bir somut adımın, satışın önünü açabilecek yegane anahtar olmaya devam ettiğini vurguluyor.
Sık Sorulan Sorular
Trump'ın F-35 açıklaması tam olarak ne anlama geliyor?
Eski Başkan Trump, göreve gelmesi durumunda Türkiye'ye uygulanan CAATSA yaptırımlarını kaldıracağını ve F-35 programına geri dönüş konusunu yeniden müzakere edeceğini belirtti. Bu, Ankara'nın programdan çıkarılmış pozisyonunun değişebileceğine dair en güçlü sinyallerden biri olarak yorumlanıyor.
İsrail neden Türkiye'nin F-35 almasına karşı çıkıyor?
İsrail, Orta Doğu'daki hava üstünlüğünü korumak istiyor. Türkiye gibi büyük bir ordunun envanterine beşinci nesil savaş uçaklarının katılmasının, bölgedeki askeri dengeleri değiştireceğini değerlendiriyor.
Türkiye neden F-35 programından çıkarıldı?
Türkiye'nin 2019'da Rusya'dan S-400 hava savunma sistemi satın alması sonucu ABD, bu sistemin F-35'in teknolojik gizliliğini tehlikeye atacağı gerekçesiyle Temmuz 2020'de Türkiye'yi resmen ortaklık programından çıkardı.
Türkiye F-35'lere alternatif olarak hangi projeleri yürütüyor?
Türkiye, yerli beşinci nesil savaş uçağı KAAN'ı geliştiriyor. Bununla birlikte hava kuvvetleri envanterindeki açığı kapatmak için F-16 modernizasyonu ve Eurofighter Typhoon alımı gibi seçenekleri de değerlendiriyor.