Trump “Japonya İslam Cumhuriyeti” gafıyla gündemde: Sürç-i lisan mı, zihin karışıklığı mı?

Ne oldu?

Trump gafı, ABD Başkanı Donald Trump’ın resmî bir konuşma sırasında İran’ı kastederken “Japonya İslam Cumhuriyeti” ifadesini kullanmasıyla ortaya çıkan ve anında dünya çapında viral olan bir dil sürçmesidir. 28 Ocak 2020’de Beyaz Saray’da düzenlenen ve İsrail-Filistin barış planının açıklandığı basın toplantısında konuşan Trump, İran’ın geçmişteki füze saldırılarına atıf yapmak isterken “111 füze fırlattı” dediği ülkeyi yanlışlıkla “Japonya İslam Cumhuriyeti” olarak adlandırdı. Yanında İsrail Başbakanı Benjamin Netanyahu’nun da bulunduğu esnada yapılan bu hata, salondaki gazeteciler ve sosyal medya kullanıcıları tarafından saniyeler içinde kayda geçirildi.

O anların video kayıtları, Trump’ın Japonya gibi laik ve anayasal monarşiyle yönetilen bir Uzak Doğu ülkesini, teokratik bir Orta Doğu devletiyle birleştiren bu sıra dışı tanımlamayı hiç düzeltmeden geçiştirdiğini gösteriyor. Kısa süre sonra “Japonya İslam Cumhuriyeti” etiketi Twitter başta olmak üzere birçok platformda dünya gündemine oturdu.

Neden gündemde?

Bu gaf, yalnızca komik bir dil sürçmesi olmanın ötesinde, ABD Başkanı’nın dış politika bilgisine ve zihinsel keskinliğine dair uzun süredir devam eden tartışmaları yeniden alevlendirdi. Trump’ın başkanlığı boyunca benzer hatalar yaptığı biliniyor; örneğin yakın zamanda ABD’nin 250. bağımsızlık yıldönümü kutlamalarından söz ederken rakamı 25 olarak telaffuz etmesi de basına yansımıştı. Siyasi rakipleri, bu tür gafları başkanın dikkat eksikliğine ve brifingleri yeterince özümsemediğine kanıt olarak sunuyor.

Öte yandan olayın uluslararası boyutu da dikkat çekici. Japonya’da kullanıcılar kendi ülkelerinin adının böyle bir bağlamda geçmesine şaşkınlık ve alaycı tepkiler verirken, İran tarafında ise Tahran yönetiminin “İslam Cumhuriyeti” sıfatının yanlışlıkla da olsa bir Uzak Doğu ülkesine yamamış olması diplomatik bir ironi olarak yorumlandı. Gafın, Trump’ın damadı Jared Kushner liderliğinde hazırlanan ve zaten Filistin liderliği tarafından reddedilen barış planının duyurulduğu basın toplantısında gerçekleşmesi, planın ciddiyetine gölge düşürdüğü eleştirilerini de beraberinde getirdi.

Bilinmesi gerekenler

Trump’ın kastettiği asıl ülke İran İslam Cumhuriyeti’dir ve sözünü ettiği füze saldırısı, İran’ın Ocak 2020 başında ABD’nin Irak’taki Ayn el-Esad Hava Üssü’ne düzenlediği misilleme saldırısıdır. Başkan tam olarak “İran İslam Cumhuriyeti 111 füze fırlattı” demek isterken, konuşmasının akışında iki ülke ismini birbirine karıştırmıştır. Beyaz Saray sonrasında konuya dair resmî bir düzeltme yayımlamadı; Trump da sosyal medya hesabından veya başka bir mecradan hata için açıklama yapmadı. Gafın gerçekleştiği basın toplantısı, Trump yönetiminin tartışmalı “Refah İçin Barış” planının siyasi bölümünün tanıtıldığı toplantı olarak da hafızalara kazındı.

Sırada ne var?

Trump’ın yeniden başkanlık yarışına girdiği mevcut siyasi iklimde, bu tür gafların rakipleri tarafından seçim kampanyası malzemesi olarak kullanılmaya devam etmesi bekleniyor. Uluslararası ilişkiler uzmanları, tek başına bir dil sürçmesinin ABD dış politikasında somut bir değişikliğe yol açmasının mümkün olmadığını belirtiyor. Ancak bu vaka, Trump’ın sözlü gaflarından oluşan uzun listedeki yerini aldı ve başkanın iletişim tarzına dair kamuoyundaki yerleşik algıyı bir kez daha pekiştirdi.