Trump İran talimatı krizi: Eski başkanın 'vasiyet' iddiası ve örtülü savaş senaryoları

Ne oldu?

Trump İran talimatı, eski ABD Başkanı Donald Trump'ın başkanlığının son günlerinde İran'a yönelik askeri bir seçeneği gündemde tutmak için astlarına verdiği direktiflerin basına yansımasıyla patlak veren diplomatik krizdir. Çeşitli uluslararası medya organlarında yer alan haberlere göre Trump, görevden ayrılmadan önce İran'ın nükleer tesislerine veya askeri varlıklarına yönelik bir saldırı başlatılması için yetki devrini içeren bir tür 'vasiyet' niteliğinde talimat bıraktı. İddiaların merkezinde, Trump'ın ulusal güvenlik ekibiyle yaptığı son toplantılarda masaya yatırılan askeri seçenekler ve bu seçeneklerin Joe Biden yönetimine devredilmesi süreci yer alıyor. NTV Haber ve BloombergHT gibi kaynakların aktardığına göre, bu talimatlar İran ile varılan nükleer anlaşmanın (JCPOA) geleceğine dair belirsizliğin had safhada olduğu bir dönemde gündeme geldi.

Neden gündemde?

Konu, Trump’ın “Allah'a şükürler olsun” ifadeleriyle süslediği sert söylemlerinin yeniden gündeme oturması ve İran'la yaşanan bölgesel gerilimlerin tırmanması nedeniyle Türkiye kamuoyunda da yankı buldu. Özellikle Rudaw ve Haber 7 gibi kaynaklarda yer alan “ateşkesin sona erdiği” ve “İran'a yönelik saldırıların başlatıldığı” yönündeki ayrıntılar, vekalet savaşlarının yaşandığı Orta Doğu’da yeni bir cephenin açılabileceği endişesini körüklüyor. Uzmanlar, bu talimatın varlığının, ABD’nin iç politikasındaki bölünmüşlüğü uluslararası krizlere nasıl taşıdığını göstermesi açısından kritik olduğunu belirtiyor. Trump'ın kendi sosyal medya platformu ve mitinglerinde İran’a yönelik tehditlerini sürdürmesi, eski bir başkanın gölge dış politikası yürüttüğü tartışmalarını alevlendirdi.

Bilinmesi gerekenler

• “Vasiyet” iddiasının detayları: İddialara göre Trump, 6 Ocak Kongre baskını sonrası kaos ortamında, İran'ın nükleer programını durdurmak için son bir hamle yapmayı değerlendirdi. Pentagon üst yönetiminin bu emirleri uygulama konusunda isteksiz davrandığı ve askeri kanalları yavaşlattığı öne sürülüyor.
• İran'ın pozisyonu: Tahran yönetimi, ortaya atılan talimat haberlerini “psikolojik savaş” ve “iç kamuoyunu manipüle etme girişimi” olarak nitelendiriyor. İran Devrim Muhafızları, herhangi bir maceraya girişilmesi halinde ABD'nin bölgedeki tüm çıkarlarının hedef olacağını duyurdu.
• Ateşkes ve saldırı arasında kalan denklem: Trump’ın son açıklamalarında İran'la dolaylı bir ateşkesin sona erdiğini ima etmesi, özellikle Irak ve Suriye topraklarında İran destekli milisler ile ABD kuvvetleri arasında sıcak çatışma riskini olağanüstü derecede artırdı. Henüz resmi olarak teyit edilmiş büyük çaplı bir hava saldırısı olmasa da, bazı kaynaklar sınır ötesi insansız hava aracı saldırılarının yoğunlaştığını iddia ediyor.
• Türkiye'ye olası yansımaları: İran ile komşu olan Türkiye, olası bir askeri tırmanışın enerji hatları, mülteci akımları ve sınır güvenliği üzerindeki dolaylı etkilerini yakından izliyor. Bu tür bir krizin, Türkiye'nin denge politikasını zora sokabileceği değerlendiriliyor.

Sırada ne var?

Kısa vadede gözler, Biden yönetiminin bu eski talimatlarla ilgili Kongre’ye yapacağı olası bir bilgilendirme sunumuna ve Uluslararası Atom Enerjisi Kurumu’nun (UAEK) İran’daki uranyum zenginleştirme seviyesine dair yayınlayacağı son rapora çevrildi. Bölgesel aktörler, gerilimi düşürmek için diplomatik mekik dokurken, Trump’ın seçim kampanyası sürecinde bu krizi bir gövde gösterisine dönüştürmesi bekleniyor. İran’ın nükleer faaliyetlerini hızlandırması halinde, bu talimatın siyasi bir karttan öteye geçip gerçek bir askeri doktrine dönüşüp dönüşmeyeceği merak konusu. Uzmanlar, taraflar arasında güven artırıcı bir adım atılmaması durumunda, yanlış bir istihbaratın bölgesel bir yangına dönüşebileceği uyarısında bulunuyor.