Trump'ın F-35 mesajı İsrail'i neden rahatsız etti? Ankara'ya satış iddialarına Tel Aviv'den sert tepki

Ne oldu?

Trump F-35 İsrail başlığı, son günlerde uluslararası diplomasi trafiğinin en sıcak gündem maddelerinden biri haline geldi. İsrail medyasında yer alan ve kısa sürede Ankara ile Washington arasındaki normalleşme görüşmelerine bağlanan bir iddiaya göre, Donald Trump yönetimi Türkiye’nin F-35 programına geri dönüşüne sıcak bakıyor. Bu iddiaların ortaya atılmasının hemen ardından İsrail cephesinden peş peşe açıklamalar geldi. Özellikle Trump’ın eski İsrail Büyükelçisi David Friedman’ın, “Lütfen Türkiye’ye F-35 satma” çıkışı, Tel Aviv’in konuyu ne kadar ciddiye aldığını gösterdi. İsrail resmî kaynakları, ABD’nin bölgedeki Niteliksel Askeri Üstünlük (QME) politikasına atıfta bulunarak, Türkiye gibi NATO müttefiki de olsa bölgesel dengeleri değiştirecek bir satışa karşı olduklarını net biçimde dile getirdi.

Neden gündemde?

Konu, Türkiye’nin Rusya’dan S-400 hava savunma sistemi almasıyla başlayan ve F-35 programından çıkarılmasıyla sonuçlanan sürecin ardından ilk kez bu kadar somut bir karşılık bulma ihtimaliyle gündeme oturdu. Trump’ın geçmişte Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’la kurduğu pragmatik ilişki bilinirken, İsrail tarafı bu ihtimali ulusal güvenlik meselesi olarak okuyor. İsrail basınında çıkan haberlerde, “Netanyahu’yu panikleten mesaj” ifadelerinin kullanılması, Tel Aviv’in rahatsızlığının boyutunu ortaya koyuyor.

Hürriyet gazetesinin aktardığına göre İsrail, Trump’ın yapacağı olası bir açıklamaya şimdiden direnç gösteriyor. DW Türkçe’nin haberinde ise İsrail’in ABD’ye ilettiği “Türkiye’ye F-35 satmayın” mesajının diplomatik kanallarda karşılık bulduğu belirtiliyor. Öte yandan Takvim’in manşetinde yer alan “Ben olsam satmazdım” ifadesi, İsrail’deki siyasi atmosferin konuya bakışını özetler nitelikte.

Bilinmesi gerekenler

Türkiye, F-35 programının başlangıcından bu yana 9. seviye bir ortak olarak sadece alıcı değil, aynı zamanda uçağın gövde ve motor parçalarının üretiminde kilit tedarikçi konumundaydı. Programdan çıkarılması, Türk savunma sanayii için önemli bir kayıp olurken, İsrail bölgede F-35 filosuna sahip ilk ve uzun süre tek ülke olarak kaldı.

İsrail’in tepkisinin arkasındaki temel gerekçe, ABD yasalarında da yer bulan QME prensibi. Bu prensip, İsrail’in Orta Doğu’daki askeri üstünlüğünün korunmasını garanti altına almayı amaçlıyor. İsrail, Türkiye’nin envanterine 5. nesil savaş uçaklarının girmesinin, Ege ve Doğu Akdeniz’deki dengeleri İsrail aleyhine değiştirebileceğini düşünüyor. Friedman’ın sosyal medya üzerinden yaptığı duygusal çağrı ise meselenin sadece askerî değil, İsrail iç siyasetinde de duygusal bir karşılığı olduğunu gösterdi.

Sırada ne var?

Gözler şimdi Trump yönetiminin atacağı resmî adımlarda. Ankara, S-400’ler konusunda yaratıcı çözümler üzerinde çalıştığını daha önce duyurmuştu. Eğer Washington ile bu konuda bir orta yol bulunursa, İsrail’in itirazlarına rağmen Türkiye’nin yeniden F-35 programına dâhil edilmesi ihtimali var. Ancak İsrail lobisinin ABD Kongresi’ndeki geleneksel ağırlığı düşünüldüğünde, sürecin hiç de kolay ilerlemeyeceği kesin. Önümüzdeki günlerde özellikle ABD Dışişleri Bakanlığı ve Pentagon’dan gelecek sinyaller, dosyanın kaderini belirleyecek.