Trump'ın F-35 Açıklaması: Türkiye İçin Yeni Bir Sayfa Mı Açılıyor?
ABD Başkanı Donald Trump, NATO Zirvesi öncesi yaptığı açıklamada Türkiye'nin F-35 programına dönüşüyle ilgili olumlu sinyaller verdi. Trump'ın "Erdoğan'ı mutlu edecek bir şey yapacağım" sözleri, iki ülke arasındaki savunma sanayii ilişkilerinde yeni bir dönemin habercisi olarak yorumlandı.
Ne oldu?
ABD Başkanı Donald Trump, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ile yaptığı kritik görüşme sonrasında Türkiye'nin F-35 savaş uçağı programına geri dönüşüyle ilgili dikkat çeken bir açıklama yaptı. Trump, "Muhtemelen Türkiye'yi mutlu edecek bir şey yapacağım" diyerek konunun çözümüne yönelik güçlü bir irade ortaya koydu. Bu açıklama, Türkiye'nin 2019 yılında S-400 hava savunma sistemi alımı nedeniyle çıkarıldığı F-35 programına dönüş umutlarını yeniden alevlendirdi. Cumhurbaşkanı Erdoğan da yaptığı değerlendirmede, "F-35 konusunda ABD Başkanı Sayın Trump'la yaptığımız son görüşmelerde güzel adımlar attık" ifadeleriyle sürecin pozitif ilerlediğini doğruladı.
Neden gündemde?
Konunun gündem olmasının iki temel sebebi var. Birincisi, Türkiye'nin F-35 programına orijinal bir ortak ve tedarikçi olarak yatırdığı yaklaşık 1,4 milyar dolarlık kaynağın akıbeti. İkincisi ise, Türkiye'nin kendi 5. nesil savaş uçağı KAAN'ı geliştirirken F-35'lere olan ihtiyacının ve talebinin devam etmesi. ABD basınında yer alan iddialar, iki lider arasında 50 milyar doları bulabilecek geniş kapsamlı bir savunma ve ticaret paketinin konuşulduğu yönünde. Bu iddialar henüz resmi makamlarca teyit edilmemiş olsa da, görüşmenin boyutunun sadece F-35'lerle sınırlı kalmayabileceğine işaret ediyor.
Bilinmesi gerekenler
Türkiye, F-35 programının en başından beri dokuzuncu seviye ortağıydı ve uçağın 900'den fazla parçasının üretiminde yer alıyordu. 2019'da Rusya'dan S-400 alımı sonrası ABD, CAATSA yaptırımları kapsamında Türkiye'yi programdan çıkardı ve sipariş edilen F-35'lerin teslimatını durdurdu. Trump'ın şimdi verdiği mesaj, bu yaptırım rejiminde bir esneme ya da tam kaldırma olabileceği beklentisini doğurdu. Sürecin nasıl yönetileceği ise kritik bir soru işareti. Türkiye'nin elindeki S-400'lerle ilgili teknik ve hukuki bir çözüm bulunup bulunmayacağı, görüşmelerin seyrini belirleyecek ana unsur. Ayrıca, Trump'ın "Erdoğan'ın yapabileceği en iyi şey Rusya'dan yakıt almamak olur" şeklindeki ifadesi, müzakerelerin enerji ve Rusya ile ilişkiler boyutuna da uzandığını gösteriyor.
Sırada ne var?
Yapılan üst düzey görüşmelerin ardından gözler, teknik heyetlerin masaya oturacağı detaylı müzakerelere çevrildi. Türkiye'nin kendi milli muharip uçağı KAAN'ın prototip aşamasından seri üretime geçiş sürecinde, F-35'lerin bu takvime etkisi ayrı bir denklem olarak masada duracak. Beyaz Saray ve Pentagon'dan gelecek resmi açıklamalar, hem Türkiye'nin programa nasıl ve hangi şartlarla döneceğini hem de olası bir çözümün zamanlamasını netleştirecek. Ankara'nın ise, Rusya ile bozulmak istenmeyen ilişkiler ile Batı savunma sistemlerine entegrasyon arasındaki dengeyi nasıl kuracağı, önümüzdeki dönemin en kritik diplomatik sınavlarından biri olacak.
Sık Sorulan Sorular
Türkiye neden F-35 programından çıkarılmıştı?
Türkiye, 2019 yılında Rusya'dan S-400 hava savunma sistemini satın alması nedeniyle ABD tarafından F-35 programından çıkarıldı. ABD, S-400'ün F-35'in gizlilik teknolojisini tehlikeye atacağını ve NATO sistemleriyle uyumsuz olduğunu savunuyor.
Trump'ın açıklaması ne anlama geliyor?
Trump'ın 'Erdoğan'ı mutlu edecek bir şey yapacağım' sözleri, Türkiye'ye uygulanan F-35 satış yasağının kaldırılabileceğine veya mevcut anlaşmazlığa yönelik çözüm üretilebileceğine dair şimdiye kadarki en üst düzey olumlu sinyal olarak yorumlanıyor.
Türkiye F-35'lere ne kadar ödeme yapmıştı?
Türkiye, F-35 programından çıkarılmadan önce ortak üretim ve tedarik süreçleri kapsamında yaklaşık 1,3 ila 1,4 milyar dolar arasında ödeme yapmıştı. Bu ödemenin akıbeti, müzakerelerdeki önemli başlıklardan biri.
F-35 teslimatları ne zaman başlayabilir?
Kesin bir takvim belirtilmiş değil. Teslimatların yeniden başlaması, öncelikle iki ülke arasında S-400 konusunda varılacak uzlaşıya ve ABD Kongresi'nin onayına bağlı olacak. Sürecin aylar alabilecek karmaşık teknik ve diplomatik müzakereler gerektirdiği belirtiliyor.