Trump'ın F-35 Açıklaması: Türkiye İçin Yeni Bir Sayfa Mı Açılıyor?
ABD Başkanı Donald Trump, Cumhurbaşkanı Erdoğan ile yapacağı görüşme öncesi F-35 savaş uçağı programı hakkında 'Türkiye'yi çok mutlu edecek bir şey yapacağım' dedi. Bu kritik açıklama, iki ülke arasındaki savunma iş birliğinde buzların çözülebileceğine işaret ediyor.
Ne oldu?
Trump'ın F-35 açıklaması, ABD Başkanı Donald Trump'ın gerçekleştireceği NATO Zirvesi kapsamında yaptığı ve Türkiye ile F-35 savaş uçağı tedarik sürecine dair umutları yeniden canlandıran beyanıdır. Trump, yaptığı açıklamada Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ile bir araya geleceğini belirterek, "Türkiye'yi memnun edecek bir şeyler yapacağım" ve "Erdoğan'ı mutlu edecek bir adım atacağız" ifadelerini kullandı. Açıklama, yalnızca F-35'leri değil, aynı zamanda Türk savunma sanayii için kritik öneme sahip F110 jet motorlarının tedarikini de kapsayan bir iyi niyet sinyali olarak yorumlandı.
Neden gündemde?
Konunun sıcaklığını korumasının temel nedeni, Türkiye'nin F-35 programından çıkarılmasıyla başlayan ve yaklaşık altı yıldır çözülemeyen krizdir. Türkiye, Rus yapımı S-400 hava savunma sistemlerini tedarik etmesi nedeniyle 2019 yılında programdan resmen çıkarılmış ve üretim ortağı olarak üstlendiği 900'den fazla parçanın imalat hakkını kaybetmişti. Bu süreçte ödenen 1,4 milyar dolarlık ön ödeme de atıl kaldı. Şimdi ise Beyaz Saray'da yapılacak yeni bir görüşme öncesinde Trump'ın ağzından dökülen bu sözler, diplomatik bir çözümün kapıda olabileceğini gösteriyor. Gündemdeki önemi artıran bir diğer unsur ise Trump'ın Erdoğan'ı "çok tartışmalı ama ben de öyleyim" sözleriyle tanımlaması ve liderler arasındaki kişisel ilişkinin bu tür krizlerde belirleyici bir rol oynayabileceğini ima etmesidir.
Bilinmesi gerekenler
Trump'ın açıklamalarından anlaşıldığı kadarıyla masada iki ana başlık bulunuyor. İlki, Türkiye'nin doğrudan F-35 alımına geri dönüp dönemeyeceğidir. İkincisi ve belki de daha gerçekçi olanı, Türkiye'nin mevcut F-16 filosunu modernize etmek için ihtiyaç duyduğu yeni F-16 Block 70 savaş uçakları ve modernizasyon kitlerinin satışıdır. Kongre'de bir süredir engellerle karşılaşan bu satış, Trump'ın kişisel diplomatik çabasıyla hız kazanabilir. Geçtiğimiz yıl içinde Cumhurbaşkanı Erdoğan da, "F-35 konusunda ABD Başkanı Sayın Trump'la yaptığımız son görüşmelerde güzel adımlar attık" demişti. İki lider arasındaki bu karşılıklı pozitif söylem, somut bir anlaşmanın zemini olarak görülüyor. Öte yandan, ABD basınında 50 milyar dolara varan büyük bir ticaret anlaşmasının konuşulduğu iddia edilse de, bu rakama dair resmi bir teyit bulunmuyor. Washington'ın temel şartının ise Türkiye'nin Rusya'dan enerji ithalatını azaltması olduğu belirtiliyor.
Sırada ne var?
Gözler şimdi iki lider arasında yapılacak kritik zirvede. Görüşmeden, Türkiye'nin S-400 sistemlerini kullanımına dair yaratıcı bir formül çıkıp çıkmayacağı belirleyici olacak. Olası senaryolardan biri, Türkiye'nin S-400'leri belirli şartlarla kullanmama taahhüdüne karşılık F-35 programına kısmen dönüş yapması ya da F-16 satışına onay verilmesidir. Eğer somut bir ilerleme kaydedilmezse, "yatıştırma amaçlı" açıklamaların ötesine geçilemeyebilir ve F-35 dosyası yeniden belirsiz bir tarihe ertelenebilir.
Sık Sorulan Sorular
Türkiye F-35 programından neden çıkarıldı?
Türkiye, Rusya'dan S-400 hava savunma füze sistemlerini satın alması nedeniyle 2019 yılında ABD tarafından F-35 Müşterek Taarruz Uçağı programından çıkarıldı. ABD, S-400 sistemlerinin F-35'in gizlilik teknolojisi açısından risk oluşturduğunu savunuyordu.
Trump'ın 'Türkiye'yi mutlu edecek adım' sözü ne anlama geliyor?
Bu ifade, F-35 programına geri dönüşten ziyade, Kongre'de onay bekleyen yeni F-16 savaş uçağı ve modernizasyon kitlerinin satışına yeşil ışık yakılması olarak yorumlanıyor. Trump'ın kişisel diplomasi ile bu satışın önündeki bürokratik engelleri kaldırmayı hedeflediği düşünülüyor.
Türkiye'nin F-35 üretimindeki parçaları ne olacak?
Türkiye programdan çıkarılmadan önce 900'den fazla parçanın üretimini yapıyordu. Bu parçaların tedariki program kapsamında kademeli olarak başka ülkelere kaydırılmış olsa da, muhtemel bir anlaşma durumunda Türk savunma sanayisinin yeniden tedarik zincirine dahil olması gündeme gelebilir.
Trump ve Erdoğan görüşmesi ne zaman yapılacak?
Açıklamalar, görüşmenin bir NATO Zirvesi marjında veya Beyaz Saray'da gerçekleşecek ikili bir görüşme sırasında yapılacağına işaret ediyor. Ancak henüz resmi olarak duyurulmuş kesin bir tarih bulunmamaktadır.