Trump gümrük vergisi: Yüzde 100'lük tehdit piyasaları sarstı

Ne oldu?

Trump gümrük vergisi, eski ABD Başkanı Donald Trump’ın 2024 seçim kampanyasıyla birlikte yeniden alevlendirdiği ve başkanlık koltuğuna döndükten sonra agresif biçimde hayata geçirdiği korumacı ticaret politikalarının genel adıdır. Son olarak Trump yönetimi, Avrupa ülkelerine karşı yüzde 100’e varan gümrük vergisi tehdidini masaya koydu. Bu hamle, özellikle Avrupa Birliği ülkelerinin Amerikan teknoloji devlerine uyguladığı dijital hizmet vergilerine doğrudan bir misilleme niteliği taşıyor. Trump, sosyal medya platformları ve ticaret danışmanları aracılığıyla yaptığı açıklamalarda, Avrupa’nın ABD’li şirketlere yönelik “haksız” vergilendirme politikalarına karşı en sert cevabı vereceklerini belirtti.

Neden gündemde?

Konunun gündemin zirvesine yerleşmesinin birden fazla nedeni var. İlk olarak, ABD Yüksek Mahkemesi’nin Trump’ın daha önce yürürlüğe koyduğu kapsamlı gümrük tarifelerini başkanlık yetkisini aştığı gerekçesiyle iptal etmesi, Beyaz Saray’ı farklı hukuki zeminler aramaya itti. Mahkeme kararının hemen ardından Trump yönetiminin, küresel ölçekte yüzde 10’luk yeni bir taban vergisi ve Avrupa’ya özel yüzde 100’lük sektörel tarife sinyali vermesi, ticaret savaşının hukuki boyutunu da ön plana çıkardı. İkinci olarak, 1 Ağustos itibarıyla açıklanan ve dünya genelinde yüzde 15 ila yüzde 50 arasında değişen yeni tarifeler, borsalarda şok dalgaları yarattı; Asya’dan Avrupa’ya birçok endeks tarihi çöküşler yaşadı. Türkiye ise bu tablodan nispeten pozitif ayrıştı; ABD tarafından yayımlanan listelerde Türkiye’ye uygulanan ek vergi oranları birçok rakip ülkeye kıyasla sınırlı kaldı.

Bilinmesi gerekenler

Trump’ın gümrük vergisi stratejisi aslında tek bir kalemden oluşmuyor. Eski Başkan, göreve geldiği ilk günlerde “Kurtuluş Günü” olarak adlandırdığı 2 Nisan’da 185 ülkeyi kapsayan yeni tarife paketini imzalamıştı. Bu paket, çelik ve alüminyumdan otomotive, tarım ürünlerinden dijital hizmetlere kadar geniş bir yelpazeye yayılıyor. Avrupa’ya yönelik son tehdidin merkezinde ise dijital hizmet vergisi var. Fransa başta olmak üzere birçok AB ülkesi, Google, Amazon, Meta gibi Amerikan şirketlerinin kendi pazarlarındaki gelirlerinden vergi alıyor. Trump yönetimi bu uygulamayı ABD’nin egemenlik haklarına ve ticari çıkarlarına saldırı olarak değerlendiriyor. Türkiye cephesinde ise tablo daha karmaşık. Bloomberg HT ve ekonomist.com.tr’nin analizlerine göre, ABD’nin açıkladığı yeni tarife listelerinde Türkiye’ye biçilen ek vergiler, Çin ve Hindistan gibi ülkelere kıyasla oldukça düşük seyrediyor. Bu durum, Türk ihracatçısına belirli sektörlerde rekabet avantajı sağlayabilir. Ancak uzmanlar, küresel talebin daralması ve doların değer kazanması gibi ikincil etkilerin, Türkiye gibi gelişmekte olan ekonomileri dolaylı yoldan vurabileceğine dikkat çekiyor.

Sırada ne var?

Bundan sonraki sürecin iki ana eksende ilerlemesi bekleniyor. Hukuk cephesinde, ABD mahkemelerinin yeni tarife gerekçelerini nasıl değerlendireceği belirleyici olacak. Trump yönetimi, önceki yenilgiden ders çıkararak bu kez ulusal güvenlik gerekçesini daha güçlü biçimde dosyaya eklemiş durumda. Diplomasi tarafında ise Avrupa Komisyonu’nun misilleme hazırlıkları sürüyor. Brüksel, ABD’ye karşı orantılı tarifelerin yanı sıra hizmet ticaretini kısıtlayıcı önlemleri de masada tutuyor. Yatırımcılar, 2026 yazında yapılması planlanan G7 zirvesi öncesinde taraflar arasında bir müzakere penceresi açılıp açılmayacağını yakından izliyor. Türkiye için asıl kritik takvim ise ABD Ticaret Temsilciliği’nin yıl sonuna kadar güncellemesi beklenen sektörel tarife listeleri olacak.