Trump F-35 satışı zirvesi: Ankara ile Washington arasında kritik eşik
Cumhurbaşkanı Erdoğan ile eski ABD Başkanı Donald Trump arasında Beştepe'de gerçekleşen görüşmede F-35 savaş uçağı satışı ve CAATSA yaptırımları masaya yatırıldı. Trump'ın 'Onu çok mutlu edecek bir şey yapacağım' sözleri Ankara'da iyimserlik yaratırken, nihai karar için ABD Kongresi'nin tavrı belirleyici olacak.
Ne oldu?
Trump F-35 satışı, ABD'nin Türkiye'yi S-400 hava savunma sistemi alımı nedeniyle çıkardığı F-35 ortak üretim programına yeniden dahil etme veya doğrudan satış yapma ihtimalini kapsayan diplomatik süreçtir. Beştepe'deki Erdoğan-Trump zirvesinde iki lider bu konuyu ele aldı. Trump görüşme öncesi yaptığı açıklamada, Cumhurbaşkanı Erdoğan'ı kastederek "Onu çok mutlu edecek bir şey yapacağım" ifadelerini kullandı. Buna karşın Trump, zirve sonrası gazetecilere verdiği demeçte F-35 satışı konusunda henüz nihai bir karar vermediğini belirtti. Görüşmede aynı zamanda CAATSA (ABD'nin Hasımlarıyla Yaptırımlar Yoluyla Mücadele Yasası) kapsamındaki kısıtlamaların kaldırılması da gündeme geldi.
Neden gündemde?
Türkiye, F-35 programının hem ortak üreticisi hem de müşterisi konumundayken 2019'da Rus yapımı S-400 sistemlerini teslim alınca Washington yönetimi Ankara'yı programdan çıkardı. O tarihten bu yana Türkiye'nin ürettiği parçaların tedarik zincirindeki payı kademeli olarak azaltılırken, Türk Hava Kuvvetleri için üretilen ilk F-35'ler ABD'de kaldı. Trump'ın yeniden başkanlık koltuğuna oturmasıyla birlikte kişisel diplomasi ihtimali tekrar güçlendi. Trump'ın ilk başkanlık döneminde Erdoğan ile kurduğu doğrudan temas, bürokratik kanalları by-pass eden kararlara yol açmıştı. Bu kez de benzer bir senaryo beklentisi Türk kamuoyunda ve savunma çevrelerinde karşılık buluyor.
Bilinmesi gerekenler
Kongre engeli, sürecin en kritik başlığı olmaya devam ediyor. CAATSA yaptırımları yasama organının onayı olmaksızın tamamen kaldırılamıyor. Başkanlık kararnamesiyle bazı yaptırımların askıya alınması teknik olarak mümkün olsa da Kongre'de hem Demokrat hem de Cumhuriyetçi kanatta Türkiye'ye yönelik şüpheci yaklaşım güçlü. Hürriyet'in kulis haberine göre Trump yönetimi, 2026 ara seçimleri öncesinde somut bir adım atmak için takvimlendirme yapıyor. Ankara'nın beklentisi ise en azından yaptırımların hafifletilmesi ve mevcut F-35'lerin teslimatının önünün açılması yönünde. DW'nin aktardığına göre Trump'ın Ankara'ya ilettiği ilk mesajlarda CAATSA'nın kalkacağı sinyali verildi ancak zamanlama netleşmiş değil.
Sırada ne var?
Önümüzdeki haftalarda ABD Dışişleri Bakanlığı ve Pentagon kanadından teknik heyetlerin Ankara'ya gelmesi bekleniyor. Bu görüşmelerde S-400'lerin statüsü, F-35'lerin teslimat takvimi ve Türkiye'nin Eurofighter Typhoon alımı gibi alternatif arayışlarının masadaki pazarlık pozisyonunu nasıl etkilediği netleşecek. Türkiye'nin S-400'leri kullanımdan çekmesi veya bir izleme mekanizmasını kabul etmesi halinde Kongre direncinin kırılabileceği değerlendiriliyor. Nihai kararın çıkması aylar sürebilir; ancak zirveden yansıyan pozitif hava, Ankara'nın Batı savunma sistemine yeniden entegrasyonu açısından kritik bir fırsat penceresi olarak görülüyor.
Sık Sorulan Sorular
Türkiye neden F-35 programından çıkarıldı?
Türkiye 2019'da Rusya'dan S-400 hava savunma sistemini satın alınca, ABD bu durumun F-35'in gizlilik teknolojisini tehlikeye atabileceği gerekçesiyle Ankara'yı ortak üretim programından çıkardı ve CAATSA kapsamında yaptırım uyguladı.
Trump F-35'lerin satışı için yeşil ışık yaktı mı?
Trump, Erdoğan ile görüşmesi sonrası yaptığı açıklamada F-35 satışı konusunda henüz bir karar vermediğini söyledi. Ancak 'Onu çok mutlu edecek bir şey yapacağım' ifadesi Ankara'da iyimserlikle karşılandı.
CAATSA yaptırımlarının kalkması için ne gerekiyor?
CAATSA yaptırımlarının tamamen kalkması ABD Kongresi'nin onayına bağlı. Başkan Trump bazı yaptırımları başkanlık kararnamesiyle askıya alabilir, ancak yasanın tümüyle yürürlükten kalkması yasama süreci gerektiriyor.
S-400'lerin durumu ne olacak?
Henüz resmi bir değişiklik yok. Ancak Washington'ın beklentisi, Türkiye'nin S-400'leri kullanım dışı bırakması veya uluslararası bir denetim mekanizmasını kabul etmesi yönünde. Bu konuda atılacak adımlar, F-35 satışının önünü açabilir.