Trump'a En Yakın İsimden F-35 Hızında U Dönüşü: Türkiye Karşıtlığı Tarihe Karıştı
ABD'li Cumhuriyetçi Senatör Lindsey Graham, yıllardır savunduğu Türkiye karşıtlığını bir anda rafa kaldırarak F-35 savaş uçağı programına dönüş konusunda tarihi bir U dönüşüne imza attı.
Ne oldu?
F-35 U Dönüşü, ABD siyasetinde Türkiye'ye yönelik en sert isimlerden biri olarak bilinen Güney Carolina Senatörü Lindsey Graham'in, Ankara'nın F-35 savaş uçağı programına geri dönmesi gerektiğini açıklamasıyla yaşanan ani politika değişikliğidir. Haber 7'nin aktardığına göre, eski Başkan Donald Trump'a en yakın isimlerden biri olarak kabul edilen Graham, daha dün Türkiye'nin S-400 hava savunma sistemleri nedeniyle programdan çıkarılmasını hararetle savunurken, şimdi tam tersi bir pozisyon alarak dengeleri sarstı. Bu ani manevra, Washington kulislerinde 'F-35 hızında U dönüşü' olarak nitelendiriliyor.
Neden gündemde?
Bu çıkışın Türkiye kamuoyunda ve diplomatik çevrelerde bu kadar yankı bulmasının birkaç nedeni var. Birincisi, Senatör Graham, ABD Kongresi'nde Türkiye'ye yaptırım uygulanması çağrılarının en güçlü seslerinden biriydi. Özellikle Suriye politikaları ve S-400 krizi sürecinde Ankara'ya karşı neredeyse düşmanca bir tutum sergilemişti. Kendisinin bu denli net bir şekilde pozisyon değiştirmesi, Washington'daki rüzgarın yönüne dair önemli bir sinyal olarak okunuyor. İkincisi, Graham'in Trump'ın gayriresmî dış politika danışmanlarından sayılması, bu yeni söylemin Kasım 2024 seçimleri sonrası olası bir Trump yönetiminin Türkiye politikasına dair ipucu verebileceği yorumlarını beraberinde getirdi.
Bilinmesi gerekenler
Senatör Graham'in bu U dönüşü, Türkiye'nin F-35 programından çıkarılmasının üzerinden yaklaşık beş yıl geçtikten sonra geldi. Bilindiği gibi Ankara, Rus yapımı S-400 sistemlerini satın almasının ardından CAATSA yaptırımlarına maruz kalmış ve ortak üretim ortağı olduğu F-35 projesinden resmen çıkarılmıştı. Türkiye'nin ürettiği parçaların tedarik zincirindeki yeri hala kritik öneme sahip olsa da, uçakların teslimatı durdurulmuştu. Graham'in yeni söylemi, bölgesel güvenlik mimarisindeki değişimlerle ilişkilendiriliyor. Özellikle Doğu Akdeniz ve Orta Doğu'daki son gelişmeler, ABD için Türkiye'nin askeri kapasitesinin önemini yeniden hatırlatmış olabilir. Öte yandan İsrail basınında yer alan ve Başbakan Netanyahu'nun 'Türkiye'ye F-35 satışı güç dengesini yok eder' şeklindeki karşı çıkışı, bu sürecin ne kadar çok boyutlu olduğunu gözler önüne seriyor. Tel Aviv yönetiminin, bölgedeki askeri üstünlüğünü kaybetme endişesiyle bu olası satışa şiddetle karşı çıktığı biliniyor.
Sırada ne var?
Bu aşamada somut bir anlaşma veya resmi bir müzakere süreci başlamış değil. Graham'in açıklamaları, Kongre düzeyinde bir eğilim değişikliğinin işareti olarak kabul ediliyor ancak yönetim değişikliği olmadan fiili bir satışın gerçekleşmesi zor görünüyor. Gözler şimdi Ankara'nın Washington ile yürüttüğü diplomatik temaslara ve özellikle S-400 sistemlerinin statüsüne ilişkin yaratıcı çözüm arayışlarına çevrilmiş durumda. Trump'ın seçimleri kazanması halinde Türkiye ile ilişkilerde yeni bir sayfa açılabileceği konuşulurken, İsrail lobisinin Kongre'deki etkisi sürecin en kritik değişkeni olmaya devam ediyor.
Sık Sorulan Sorular
F-35 U Dönüşü nedir?
ABD'li Senatör Lindsey Graham'in, Türkiye'nin F-35 programına geri alınması gerektiğine dair yaptığı açıklamayla, yıllardır sürdürdüğü Türkiye karşıtı tutumundan ani bir şekilde vazgeçmesini ifade eden politik manevradır.
Lindsey Graham daha önce Türkiye hakkında ne düşünüyordu?
Senatör Graham, özellikle S-400 krizi ve Suriye politikaları nedeniyle ABD Kongresi'nde Türkiye'ye yaptırım uygulanmasının en ateşli savunucularından biriydi ve Ankara'ya karşı sert söylemleriyle tanınıyordu.
Türkiye'nin F-35 programına dönüşünün önündeki en büyük engel ne?
En büyük engel, hâlihazırda envanterde bulunan Rus yapımı S-400 hava savunma sistemlerinin akıbeti ve buna bağlı olarak yürürlükteki CAATSA yaptırımlarıdır. Ayrıca İsrail'in bölgesel askeri üstünlük gerekçesiyle bu satışa güçlü şekilde karşı çıkması önemli bir politik engel oluşturmaktadır.