Temmuz Öncesi Pompada Yeni Dönem: Akaryakıt Zammı Kapıda, Gözler Kritik Kararda
Sektör kaynakları akaryakıt fiyatlarında yeni bir artışa kesin gözüyle bakarken, uluslararası piyasalarda Brent petrolün seyri ve döviz kuru zam beklentisinin boyutunu belirleyecek.
Ne oldu?
Akaryakıt fiyat zammı, döviz kuru ve Brent petrol fiyatlarındaki hareketliliğin rafineri çıkışlarına yansımasıyla yeniden Türkiye gündeminin tepesine oturdu. Sektör kaynaklarından edinilen bilgilere göre, özellikle benzin ve motorin (mazot) grubunda Temmuz ayının ilk günlerinden itibaren geçerli olmak üzere bir fiyat artışı bekleniyor. Henüz resmi bir açıklama yapılmamış olsa da, Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu (EPDK) ve Petrol Piyasası Kanunu kapsamında dağıtım şirketlerinin fiyat değişikliklerini eş zamanlı olarak pompaya yansıtması bekleniyor. Öte yandan, LPG (otogaz) tarafında da benzer bir maliyet baskısı oluştuğu ancak otogazdaki fiyatlamanın benzin ve motorine göre daha sınırlı kalabileceği ifade ediliyor.
Neden gündemde?
Akaryakıta beklenen zam, temmuz ayında asgari ücrete yapılması planlanan ara zam tartışmalarıyla aynı döneme denk geldiği için ekonomik dengeler açısından kritik bir başlık haline geldi. Uluslararası piyasalarda Brent petrolün varil fiyatı, ABD-İran arasındaki barış görüşmelerinin seyrine bağlı olarak (80) dolar bandının altına sarksa da, Türk Lirası'ndaki değer kaybı bu düşüşün pompaya yansımasını sınırlıyor. Türkiye'de akaryakıt fiyatları hesaplanırken, Akdeniz-İtalyan piyasasında oluşan günlük CIF Akdeniz ürün fiyatları ve döviz kuru ana belirleyici oluyor. Bu nedenle, Brent petroldeki gerilemeye rağmen, dolar kurunda yaşanan yukarı yönlü hareketler doğrudan zam baskısı oluşturuyor. Ulaştırma sektöründen lojistiğe, gıdadan sanayiye kadar zincirleme bir maliyet artışına yol açacağı için vatandaşın bütçesini doğrudan ilgilendiriyor. İstanbul, Ankara ve İzmir başta olmak üzere büyükşehirlerde güncel benzin fiyatı (62-63) TL bandında seyrederken, beklenen zammın motorin litre fiyatında daha yüksek hissedileceği öngörülüyor.
Bilinmesi gerekenler
Türkiye'de pompa fiyatları oluşurken en büyük kalemi vergiler oluşturuyor. Litre fiyatının yarıdan fazlası Özel Tüketim Vergisi (ÖTV) ve Katma Değer Vergisi'nden (KDV) meydana geliyor. Sektör yetkilileri, rafineri çıkış fiyatındaki birkaç kuruşluk bir değişimin, vergilendirme sistemi nedeniyle pompada çok daha yüksek bir rakama dönüştüğüne dikkat çekiyor. Geçmiş dönemlerde uygulanan eşel mobil sistemi ile petrol fiyatlarından kaynaklanan fiyat artışlarının ÖTV'de yapılan indirimlerle dengelenmesi söz konusuydu. Ancak mevcut bütçe dengeleri ve Hazine'nin gelir ihtiyacı göz önüne alındığında, bu defa bir ÖTV ayarlaması yapılmadan zammın doğrudan tüketiciye yansıtılabileceği belirtiliyor. Büyük şehirler arasında akaryakıt fiyatlarında lojistik maliyetler ve dağıtım şirketlerinin rekabet stratejileri nedeniyle birkaç lira fark görülebiliyor; en pahalı akaryakıt genellikle İstanbul Avrupa Yakası'nda, en ucuz akaryakıt ise rafineri bölgelerine yakın olan İzmir ve çevresinde satılıyor.
Sırada ne var?
Gözler şimdi Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu'nun (EPDK) ve Petrol Sanayi Derneği'nin (PETDER) yapacağı olası açıklamalara çevrilmiş durumda. Hazine ve Maliye Bakanlığı'nın akaryakıt üzerindeki vergi yükünü hafifletmek için yeni bir adım atıp atmayacağı henüz netlik kazanmış değil. Piyasa uzmanları, özellikle yaz aylarında turizm sezonu ve tarımsal sulama döneminin etkisiyle motorin talebinde ciddi bir artış yaşanacağını, bu talebin de fiyatları yukarı yönlü tetikleyebileceğini ifade ediyor. Sürücülerin, zammın pompaya yansıyacağı günden önce yakıt ikmallerini yapmak için hareketlenmesi beklenirken, Ağustos ayında olası bir yeni zam dalgasının da sinyalleri dolar kurundaki seyre bağlı olarak takip ediliyor.
Sık Sorulan Sorular
Akaryakıt zammı ne zaman pompaya yansıyacak?
Henüz resmi bir tarih açıklanmamakla birlikte, sektör kaynakları artışın gece yarısından itibaren geçerli olmak üzere Temmuz ayının ilk birkaç günü içinde pompaya yansımasının beklendiğini belirtiyor.
Benzin, motorin ve LPG'de ne kadar zam bekleniyor?
Şu an için net bir zam miktarı telaffuz edilmiyor. Zam oranı, Brent petrol fiyatları ve dolar kurundaki günlük değişimlere göre rafineriler tarafından belirlenecek; motorin tarafında benzin ve LPG'ye kıyasla daha yüksek bir artış görülebilir.
Akaryakıt fiyatları nasıl hesaplanıyor?
Türkiye'de akaryakıt fiyatı, Akdeniz-İtalyan piyasasındaki günlük CIF ürün fiyatı ve döviz kurunun çarpılmasıyla bulunan rafineri çıkış fiyatına, ÖTV ve KDV gibi vergilerin eklenmesiyle oluşuyor. Nihai fiyatın yarısından fazlası vergilerden kaynaklanıyor.
Brent petrol düşüşteyken neden Türkiye'de zam yapılıyor?
Uluslararası piyasalarda ham petrol fiyatları düşse bile, Türk Lirası'nın dolar karşısındaki değer kaybı nedeniyle rafinerilerin maliyeti artıyor. Kur etkisi, petrol fiyatlarındaki düşüşün pompaya indirim olarak yansımasını engellerken, akaryakıt şirketlerini fiyat artışına zorluyor.