TEMA Vakfı açıklaması: 14 gönüllünün tutuklanmasının ardından gelen tepki ve gerekçe yetersizliği

Ne oldu?

TEMA Vakfı açıklaması, İstanbul'da son günlerin en tartışmalı sivil toplum krizlerinden birine dönüşen 14 TEMA gönüllüsünün tutuklanmasıyla ilgili olarak 10 Temmuz 2024'te kamuoyuyla paylaşılan bir savunma ve gerekçe metnidir. Olay, NATO Devlet ve Hükümet Başkanları Zirvesi öncesinde İstanbul'da gerçekleşen geniş çaplı bir gözaltı operasyonuna kadar uzanıyor. Vakıf, günler süren sessizliğin ardından yaptığı yazılı açıklamada, gözaltına alınan kişilerin bir "doğa gezisi" için bir araya geldiklerini, mola verdikleri sırada tamamen tesadüfen bir protesto eylemine denk geldiklerini ve "ortama kendiliğinden dâhil olduklarını" belirtti. Ancak bu açıklama, özellikle resmi makamların olayı farklı yorumlayan anlatısıyla çelişmesi ve tutuklamalardan günler sonra yapılması nedeniyle infiale yol açtı.

Neden gündemde?

TEMA Vakfı, Türkiye'de 1 milyon 250 bini aşkın gönüllüsüyle erozyonla mücadele ve doğal varlıkları koruma misyonunu yürüten en büyük halk hareketlerinden biri. Kuruluş, uzun yıllardır apolitik duruşu ve çevre odaklı çalışmalarıyla tanınıyor. 14 aktif gönüllüsünün, NATO Zirvesi öncesinde yasadışı gösteri yapmak, direnmek ve kamu malına zarar vermek gibi iddialarla tutuklanması, bir çevre vakfının adli süreçlerle ilk kez bu ölçüde karşı karşıya kalması bakımından gündem oldu. Esas patlama ise vakfın ilk beş gün boyunca sessiz kalması ve ardından gelen açıklamanın, gönüllüleri korumaktan çok olayı hafifletmeye çalışan üslubuyla yaşandı. Halk TV, soL Haber ve Gazete Oksijen gibi farklı yayın organları, açıklamayı "tepki çeken" ve "skandal" ifadeleriyle manşetlere taşıdı. TEMA Vakfı'nda 2021-2023 dönemi yönetim kurulunda yer almış olan Başaran Aksu'nun kamuoyuna yaptığı itiraz da tartışmaları büyüttü; Aksu, vakfın bu tavrının kurucu değerlerle bağdaşmadığını belirtti.

Bilinmesi gerekenler

Resmî ağızdan yapılan ilk değerlendirme farklı bir tablo çiziyor. Dezenformasyonla Mücadele Merkezi (DMM), NATO Zirvesi öncesinde gözaltına alınan ve aralarında TEMA gönüllülerinin de bulunduğu kişilere yönelik "sırf doğa yürüyüşü yaptıkları için işlem yapıldığı" iddiasını yalanladı. DMM açıklamasında, bu kişilerin belirli bir yasa dışı örgütün çağrısına uyarak bir araya geldikleri, belirlenen bir noktada plastik kelepçe ve demir bilye gibi eylem malzemeleriyle yakalandıkları öne sürüldü. TEMA Vakfı ise bu iddiaları doğrudan yalanlamaksızın, gönüllülerinin şehir dışından kalkan bir araçla günübirlik doğa gezisine gittiklerini ve olay yerinde bulunma dışında bir kasıtlarının olmadığını ileri sürdü. İki anlatı arasındaki uçurum ve vakfın, kurumsal kimliğini zedeleyecek bu kadar ağır bir iddiayı sahada somut olarak çürütecek delillerle destekleyememesi en çok eleştirilen nokta oldu. Ayrıca, TEMA'nın geçmişte savaşın çevresel etkilerine karşı barış çağrısı yapan yapısıyla, bugün yaşananlar arasındaki tezat da uzun yıllara dayanan kurumsal itibarı açısından hassas bir zemin yarattı.

Sırada ne var?

Kamuoyu baskısı altındaki TEMA Vakfı yönetiminin gönüllülerine sahip çıkıp çıkmayacağı merak konusu. Avukat görüşmelerinden elde edilen bilgilerin daha şeffaf biçimde paylaşılması beklenirken, tutuklu bulunan 14 gönüllünün duruşma süreci kritik aşamaya geldi. Vakıf içerisinden yükselebilecek olası istifa sesleri ve kurucu değerlere bağlı kalmadığı gerekçesiyle üye kayıpları yaşanma ihtimali değerlendiriliyor. Adli süreçte, gönüllülerin hangi somut delillerle suçlandıkları netleştikçe TEMA'nın konumunu revize etmesi veya sessizliğini koruması senaryoları gündemde. Özellikle DMM'nin açıklamasında belirtilen "plastik kelepçe ve demir bilye" gibi materyaller üzerinden yürüyen soruşturmanın sonucu, vakfın yıllardır inşa ettiği toplumsal güven sermayesini doğrudan etkileyecek gibi görünüyor.