Srebrenitsa Katliamı'nın 31. yılı: İnsanlığın kara lekesi unutturulmuyor
Srebrenitsa Katliamı, Temmuz 1995'te Ratko Mladić komutasındaki Sırp güçlerinin en az 8.372 Boşnak erkeği sistematik olarak katlettiği, İkinci Dünya Savaşı sonrası Avrupa'nın en büyük insanlık suçudur. 31. yılında Türkiye'de ve dünyada anma etkinlikleri düzenleniyor.
Ne oldu?
Srebrenitsa Katliamı, 1991-1995 yılları arasında yaşanan Bosna Savaşı sırasında, Temmuz 1995'te Bosna-Hersek'in doğusundaki Srebrenitsa kasabasında gerçekleşen ve en az 8.372 Müslüman Boşnak erkek ve çocuğun Ratko Mladić komutasındaki Sırp Cumhuriyeti Ordusu tarafından sistematik olarak öldürüldüğü soykırımdır. Birleşmiş Milletler tarafından 'güvenli bölge' ilan edilmesine ve Hollandalı barış gücü askerlerinin bölgede bulunmasına rağmen, ağır silahlarla donatılmış Sırp güçlerinin ilerleyişi engellenememiş ve Avrupa'da İkinci Dünya Savaşı'ndan sonraki en büyük toplu insan kıyımı yaşanmıştır. Katliamda 'Akrepler' olarak bilinen Sırbistan özel güvenlik güçleri de yer almış, öldürülenler toplu mezarlara gömülmüştür.
Neden gündemde?
Srebrenitsa Katliamı, 31. yılında Türkiye ve dünya genelinde düzenlenen anma programlarıyla yeniden gündemin üst sıralarında yer alıyor. TRT, 11 Temmuz'da soykırımın yıl dönümüne özel yayınlar yapacağını duyurdu. Aynı zamanda, sivil toplum kuruluşları ve insan hakları örgütleri tarafından organize edilen 'Marš Mira' (Barış Yürüyüşü) gibi etkinliklerle katliamın unutturulmaması için uluslararası kamuoyuna çağrılar yapılıyor. Geçtiğimiz yıl Birleşmiş Milletler Genel Kurulu'nun 23 Mayıs 2024 tarihli kararıyla 11 Temmuz'un resmen 'Srebrenitsa Soykırımını Anma Günü' olarak kabul edilmesi, bu yılki anmaların önemini daha da artırmış durumda.
Bilinmesi gerekenler
Srebrenitsa'daki vahşet, uluslararası mahkemeler tarafından soykırım olarak tescil edilmiş, Avrupa'da hukuki olarak belgelenmiş ilk soykırım niteliğini taşımaktadır. Katliamın üzerinden 31 yıl geçmesine karşın, 81 toplu mezardan çıkarılan kurbanların kimliklendirme çalışmaları halen sürüyor ve yüzlerce kayıp Boşnak'ın akıbeti bilinmiyor. Hollanda hükümeti, 2002 yılında yayınlanan bir raporun ardından barış gücü olarak bölgede bulunmalarına rağmen katliamı önleyemedikleri gerekçesiyle topluca istifa etmiş; daha sonraki yıllarda Lahey ve Hollanda yüksek mahkemeleri, 300'den fazla kişinin ölümünden dolayı Hollanda devletini kısmen sorumlu bulmuştur. Sırbistan eski Cumhurbaşkanı Tomislav Nikolić 2013'te 'suç' için özür dileyen bir açıklama yapmış, fakat olayı soykırım olarak nitelemeyi reddetmiştir.
Sırada ne var?
Resmi anma günü kararının ardından bu yıl dünya genelinde daha geniş katılımlı etkinlikler düzenlenmesi bekleniyor. Özellikle her yıl düzenlenen Barış Yürüyüşü'ne katılımın artması öngörülürken, Türkiye'deki medya organları ve eğitim kurumları soykırımın genç nesillere aktarılması için özel programlar hazırlıyor. Kayıpların bulunması ve kimliklendirilmesine yönelik adli tıp çalışmaları ise bölgede devam ediyor; her yeni toplu mezar kazısı, ailelerin yıllardır beklediği acı haberi getirme ihtimalini taşıyor.
Sık Sorulan Sorular
Srebrenitsa Katliamı ne zaman ve nerede gerçekleşti?
Katliam, Temmuz 1995'te Bosna Savaşı sırasında Bosna-Hersek'in doğusundaki Srebrenitsa kasabasında Ratko Mladić komutasındaki Sırp güçleri tarafından gerçekleştirildi.
Srebrenitsa Katliamı'nda kaç kişi hayatını kaybetti?
Resmi kayıtlara ve uluslararası mahkeme belgelerine göre en az 8 bin 372 Müslüman Boşnak erkek ve çocuk sistematik olarak öldürüldü. Bir kısım kadın ve küçük yaşta çocuğun da öldürüldüğü kanıtlanmıştır.
Birleşmiş Milletler bölgeyi neden koruyamadı?
Srebrenitsa, BM tarafından 'güvenli bölge' ilan edilmişti ve bölgede 400 silahlı Hollandalı barış gücü askeri bulunuyordu. Ancak Sırp güçlerinin ağır silahlarla başlattığı harekât karşısında yeterli direniş gösterilemedi ve katliam önlenemedi.
11 Temmuz'un Srebrenitsa Soykırımını Anma Günü olması ne anlama geliyor?
Birleşmiş Milletler Genel Kurulu, 23 Mayıs 2024 tarihli kararıyla 11 Temmuz'u 'Srebrenitsa Soykırımını Anma Günü' olarak resmen tanıdı. Bu karar, soykırımın uluslararası toplum tarafından anılmasını ve inkârla mücadeleyi güçlendiren bir adım olarak kabul ediliyor.