Spor ekonomisinde yeni dönem: Kısaltması 'DEST' olan Destek ve Teşvik Sistemi nedir, kulüpleri nasıl etkileyecek?

Ne oldu?

DEST, Türk sporunda kulüplerin ve bireysel sporcuların finansal sürdürülebilirliğini sağlamak hedefiyle gündeme gelen yeni bir Sporda Destek ve Teşvik Sistemi’nin kısaltmasıdır. Henüz resmi olarak kanunlaşmamış olsa da spor çevrelerinde tartışılan bu model, devletin doğrudan yardım mantığını değiştirerek, kaynakları performansa, altyapı yatırımına ve genç sporcu yetiştirmeye endeksli olarak dağıtmayı öngörüyor. Mevcut durumda Spor Toto teşkilatı ve bakanlık bütçesi üzerinden sağlanan ödeneklerin daha veri odaklı ve sıkı denetlenebilir bir çatı altında toplanması planlanıyor.

Sistemin çıkış noktası, özellikle amatör liglerde ve olimpik branşlarda kronikleşen kaynak sorununa çözüm aramak. Türkiye’de sıklıkla gündeme gelen tarımsal destek paketleri veya afet yönetim sistemleri gibi kamusal projelerde kullanılan “destek” kavramı, bu kez doğrudan spor yönetiminin merkezine oturuyor.

Neden gündemde?

Türk futbolunda yaşanan derin ekonomik kriz ve Avrupa kupalarında alınan başarısız sonuçlar, kaynakların etkin kullanılmadığına dair eleştirileri yükseltti. Birçok Süper Lig kulübünün borç batağında olması ve Avrupa'dan men cezaları alması, mevcut mali yapının artık sürdürülemez olduğunu kanıtladı. Spor kamuoyunda artık yalnızca borç erteleme veya yapılandırma değil, köklü ve teşvik edici bir sistem ihtiyacı yüksek sesle dile getiriliyor.

Spor yöneticilerinin son dönemdeki ön toplantılarında, sağlıklı bir veri tabanı oluşturulmadan yapılan yardımların tabana inmediği ve sponsorlukların sadece büyük kulüplere aktığı vurgulandı. DEST modelinin bu nedenle, tıpkı AFAD’ın AYDES sistemi gibi coğrafi ve demografik verilerle sporcu haritası çıkararak adil bir dağılım yapabileceği konuşuluyor.

Bilinmesi gerekenler

Proje henüz bir kanun teklifi aşamasında olmasa da, Gençlik ve Spor Bakanlığı bünyesinde çalışma gruplarının rapor sunduğu biliniyor. Mevcut fikir alışverişlerine göre sistem şu temel kriterler üzerine inşa edilecek: kulüplerin lisanslı genç sporcu sayısı, tesis yatırımlarının büyüklüğü ve finansal şeffaflık notu. Tıpkı İçişleri Bakanlığı’nın derneklere proje karşılığı fon aktardığı PRODES sisteminde olduğu gibi, somut proje üretmeyen kulüplerin bu fondan yararlanamaması hedefleniyor.

Modelin en tartışmalı yanı ise mevcut büyük bütçeli takımların payında yaşanacak olası daralma. Çünkü yüksek miktarda naklen yayın geliri elde eden kulüplerin, doğrudan destek yerine altyapıya yönelik vergi indirimleriyle ödüllendirilmesi gündemde. Buna karşılık özellikle branş bazında olimpik başarı getiren yüzme, güreş ve cimnastik gibi disiplinlere aktarılacak bütçenin katlanarak artması bekleniyor.

Sırada ne var?

Spor hukuku uzmanları, sistemin hayata geçmesi için öncelikle kulüplerin borç yapılandırmasını tamamlaması gerektiğini belirtiyor. İlk somut adımların, 2024 yılı içinde yapılacak olan Türkiye Büyük Millet Meclisi Genel Kurulu’nda spor yasasında yapılacak değişikliklerle atılması öngörülüyor.

Uzmanlar ayrıca, dev bir bütçe aktarımı yerine pilot bir bölge seçilerek küçükbaş hayvancılıkta olduğu gibi küçük ölçekli spor işletmelerini artırmaya yönelik bir anaç destekleme modelinin test edilebileceğini ifade ediyor. Eğer tasarı yasalaşırsa, DEST kapsamında havuzda toplanacak kaynakların ilk etapta deprem bölgesindeki altyapısı hasar gören spor kulüplerini ayağa kaldırmak için kullanılması ihtimal dahilinde. Spor dünyası, bu yeni teşvik sisteminin detaylarını önümüzdeki günlerde yapılacak resmi açıklamalarla öğrenecek.