Sosyal konut nedir? İstanbul'da kiralık model Eylül'de başlıyor: TOKİ'den piyasayı sarsacak hamle
Türkiye'nin en büyük barınma hamlelerinden birinde geri sayım başladı. İstanbul'da ilk kez uygulanacak kiralık sosyal konut modeli, Eylül ayında dar gelirli vatandaşla buluşuyor. 500 bin konut projesinin en kritik ayağını oluşturan bu sistem, konut eşitsizliğine karşı devletin doğrudan müdahalesi anlamına geliyor.
Bu yazıyı sesli dinle
Ne oldu?
Sosyal konut, mülkiyeti devlete ya da kâr amacı gütmeyen kuruluşlara ait olan, piyasa koşullarının altında bir bedelle vatandaşlara sunulan barınma modelidir. Türkiye'de bu modeli yaygınlaştıran TOKİ, şimdi de İstanbul'da ezber bozan bir uygulamaya hazırlanıyor. T.C. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı'nın açıklamasına göre, İstanbul'da kiralık sosyal konut projesi Eylül ayında hayata geçiriliyor. Bu, 81 ili kapsayan 500 bin sosyal konut seferberliğinin en dikkat çekici parçası durumunda. Daha önce satın almaya dayalı modellerle bilinen TOKİ, ilk kez büyükşehirde kurumsal bir kiralık konut portföyü oluşturarak hem kiracıları korumayı hem de fahiş kira artışlarının önüne geçmeyi hedefliyor. Projeyle birlikte İstanbul’da dar gelirli ailelerin konut erişimi, piyasanın insafına bırakılmadan doğrudan kamu eliyle sağlanacak.
Neden gündemde?
Türkiye, özellikle büyükşehirlerde derinleşen bir konut krizinden geçiyor. Özel sektörün ürettiği konut fiyatları ile dar ve orta gelir grubunun alım gücü arasındaki makas her geçen gün açılıyor. Öte yandan kira fiyatlarındaki astronomik artış, barınmayı temel bir insan hakkı olmaktan çıkarıp lüks bir ihtiyaca dönüştürdü. Devletin bu noktada devreye soktuğu dört büyük çözüm var: sosyal konut hamlesi, kentsel dönüşüm, TOKİ satışları ve en yenilikçi adım olan kiralık ev projesi. Bu sonuncusu, sadece ev sahibi yapmayı değil, barınma sorununu kiralama yoluyla da çözmeyi amaçladığı için finans çevrelerinde ve konut piyasasında büyük yankı uyandırdı. Uzmanlar, devletin büyük ölçekte ev sahibi olarak piyasaya girmesinin, özel sermayeyi de uzun vadeli kiralık konut fonları oluşturmaya teşvik edebileceğini belirtiyor. Proje, barınma sorununa kalıcı çözüm arayan milyonlarca vatandaş için bir umut ışığı olarak görülüyor.
Bilinmesi gerekenler
TOKİ'nin 500 bin konutluk dev portföyü, Türkiye genelinde il il, ilçe ilçe planlandı. Ancak İstanbul'a ayrılan kontenjan ve burada ilk kez uygulanacak kiralama modeli öne çıkıyor. İstanbul'daki 100 bin sosyal konut projesinde başvuru süreci ve kura çekimleri tamamlandı; şimdi gözler Eylül ayında başlayacak kiralık konut yerleştirmelerine çevrildi. Başvuru şartları, gelir limitleri ve aylık kira bedelleri Bakanlık tarafından detaylandırılacak olsa da, alt gelir grubuna öncelik verileceği ve kiraların piyasa rayiçlerinin belirgin biçimde altında olacağı vurgulanıyor. Dünyadaki örneklere bakıldığında bu modelin farklı isimler aldığı görülüyor: ABD'de "subvanse edilmiş konut", İngiltere'de "kurul binası", Japonya'da "danchi", Fransa'da "HLM" ve Almanya'da "Plattenbau". Türkiye ise bu küresel envanterin içine kendi coğrafi ve toplumsal ihtiyaçlarına uygun bir kamu konutçuluğu anlayışıyla katılıyor. Projenin sürdürülebilirliği kadar, kiraların tahsili ve konutların bakımı gibi lojistik konular da ilerleyen dönemde netleşecek.
Sırada ne var?
Eylül ayında İstanbul'da başlayacak kiralama sürecinin ardından, Bakanlık projeyi diğer büyükşehirlere de yaymayı planlıyor. Uygulamanın başarısı, yalnızca konut arzını artırmakla kalmayıp, kira piyasasında spekülatif fiyatlamayı kırabilecek bir kamu enstrümanına dönüşme potansiyeli taşıyor. Finans çevreleri ise bu adımın, özel sektörü kiralık konut yatırım fonları kurmaya yöneltecek teşvik mekanizmalarını beraberinde getirip getirmeyeceğini tartışıyor. Vietnam'daki partner kamu-özel ortaklıklarının benzerlerinin Türkiye'de de gündeme gelebileceği konuşuluyor. Vatandaşlar için en kritik tarih ise Eylül; İstanbul'daki ilk kiralık sosyal konutların anahtar teslimleriyle birlikte, devletin konut piyasasındaki yeni rolü somut olarak test edilmeye başlanacak. Projenin çıktıları, önümüzdeki yıllarda hem şehircilik politikalarını hem de finans piyasalarındaki gayrimenkul yatırım trendlerini yeniden şekillendirebilir.
Sık Sorulan Sorular
İstanbul'da kiralık sosyal konut projesi ne zaman başlıyor?
T.C. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı'nın yaptığı açıklamaya göre, İstanbul'da kiralık sosyal konut uygulaması Eylül ayı itibarıyla hayata geçirilecek.
Sosyal konut projesi sadece ev satışı üzerine mi kurulu?
Hayır, TOKİ bu projeyle ilk kez büyük ölçekli bir kiralık sosyal konut modelini de devreye sokuyor. Program, satış seçeneklerinin yanı sıra dar gelirli aileler için uygun şartlarda kiralama imkanı da sunuyor.
TOKİ'nin 500 bin sosyal konut projesi hangi illeri kapsıyor?
Proje 81 ilde uygulanıyor. İstanbul özelinde 100 bin konut üzerinde çalışmalar yürütülüyor. Hangi ilçelerde ne kadar konut yapılacağına dair listeler TOKİ ve Bakanlık tarafından kamuoyuyla paylaşıldı.
Sosyal konut kiralamak için başvuru şartları neler?
Proje detayları Bakanlık tarafından açıklanmayı sürdürüyor. Şu ana kadar alt gelir grubuna öncelik tanınacağı, belirli bir gelir sınırı altında kalan vatandaşların başvurabileceği ve kura yönteminin esas alınacağı duyuruldu. Net başvuru şartları ve kira bedelleri Eylül ayı öncesinde netleşecek.