Sivas Katliamı Mahkeme süreci 33 yıldır neden tamamlanamıyor?
2 Temmuz 1993'te Madımak Oteli'nde 33'ü aydın 2'si saldırgan 35 kişinin öldüğü Sivas Katliamı, aradan geçen 33 yıla rağmen hukuki belirsizliğini koruyor. Dosya, Anayasa Mahkemesi'ndeki 12 yıllık tıkanma sonrası taşınan AİHM'de beklemeye alındı.
Ne oldu?
Sivas Katliamı Mahkeme süreci, 2 Temmuz 1993'te yaşanan ve Türkiye tarihine kara bir leke olarak geçen Madımak Katliamı'nın hukuki ayağındaki kronik tıkanmayı ifade ediyor. Pir Sultan Abdal Şenlikleri'ne katılmak için Sivas'a gelen yazar, şair ve sanatçıların konakladığı Madımak Oteli, cuma namazı sonrası kışkırtılan bir grubun saldırısına uğramış, yaklaşık 8 saat süren kuşatmanın ardından otelin ateşe verilmesiyle 33'ü aydın 2'si saldırgan olmak üzere 35 kişi yaşamını yitirmişti. Olaydan hemen sonra açılan davalarda 1997'de Ankara 1 No'lu DGM 33 sanığa idam cezası vermiş, ancak idam cezasının kaldırılmasıyla bu cezalar müebbet hapse çevrilmişti. Aradan geçen 33 yılda ana dava dosyası zaman aşımı tehlikesiyle karşı karşıya kalırken, sorumluların tamamının yargı önüne çıkarılamadığı ve 'insanlığa karşı suç' kapsamında değerlendirilmesi gerektiği tartışmaları sürüyor.
Neden gündemde?
Dosya, katliamın 33. yıldönümünde Anayasa Mahkemesi (AYM) ve Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) cephesindeki son gelişmelerle yeniden gündemin merkezine oturdu. Mağdur yakınları, etkin soruşturma yapılmadığı gerekçesiyle AYM'ye bireysel başvuruda bulunmuş, ancak AYM bu başvuruyu tam 12 yıl boyunca karara bağlamamıştı. Agos ve Kısa Dalga'nın aktardığına göre, AYM'deki bu sessizliğin ardından dosya geçtiğimiz günlerde AİHM'e taşındı. Başvuruda, AYM'nin makul süreyi aşan bu hareketsizliğiyle adil yargılanma hakkının ihlal edildiği savunuluyor. Ayrıca Gazete Oksijen'in detaylandırdığı üzere, ana davanın 2024 itibarıyla zaman aşımına uğrama ihtimali mağdur avukatlarını ve insan hakları örgütlerini alarma geçirmiş durumda.
Bilinmesi gerekenler
- Dava neden kapanmadı? Ankara 1 No'lu DGM'nin verdiği karara rağmen, firari sanıkların yakalanamaması, bazı kamu görevlilerinin yargılanmaması ve 'insanlığa karşı suç' nitelemesi yapılmaması dosyanın kapanmasını engelliyor.
- AYM neden eleştiriliyor? AYM, mağdur başvurularını 12 yıl boyunca incelemedi. Hak ihlali iddialarının geciktirilmesi, adalete erişim hakkına yönelik ciddi bir engel olarak görülüyor. AİHM'e taşınan dosyada 'makul sürede yargılama' ilkesinin ihlal edildiği vurgulanıyor.
- Zaman aşımı tehlikesi sürüyor mu? Katliam 1993'te gerçekleştiği için, olayın üzerinden 30 yıldan fazla zaman geçti. Türk Ceza Kanunu'na göre ağırlaştırılmış müebbet gerektiren suçlarda zaman aşımı olmasa da, dosyanın 'insanlığa karşı suç' yerine farklı kapsamlarda değerlendirilmesi, faillerin cezasızlıkla yüzleşmesi riskini doğuruyor.
- Kimler yargılandı? 1997'de 33 sanık idama mahkum edildi ancak aralarında dönemin yöneticileri ve güvenlik güçlerini de kapsayan birçok isim hakkında 'ihmal' suçlamaları büyük ölçüde sonuçsuz kaldı.
Sırada ne var?
Gözler şimdi AİHM'de. Sivas Katliamı davasının AİHM'de kabul edilebilir bulunup bulunmayacağı ve Türkiye'nin savunması önümüzdeki aylarda netleşecek. Mahkemenin, AYM'nin 12 yıllık sessizliğini 'hak ihlali' olarak tescil etmesi halinde, Türkiye'nin iç hukukta dosyayı yeniden canlandırma yükümlülüğü doğabilir. İç kamuoyunda ise katliamın 33. yılında yapılan anma etkinliklerinde 'failleri tanıyoruz ve adalet istiyoruz' çağrısı yükseliyor. Hukukçular, zaman aşımı tehdidine karşı yasama organını acil düzenleme yapmaya davet ederken, dosyanın insanlığa karşı suç kapsamına alınması siyasi iradenin atacağı adıma bağlı görünüyor.
Sık Sorulan Sorular
Sivas Katliamı davası neden hâlâ sonuçlanmadı?
Firari sanıkların yakalanamaması, kamu görevlilerinin ihmal suçlamalarından beraat etmesi ve yargılamanın 'insanlığa karşı suç' kapsamında ele alınmaması nedeniyle dava otuz yılı aşkın süredir neticelenmiş değil. AYM'nin bireysel başvurulara 12 yıl yanıt vermemesi de süreci AİHM'e taşıdı.
Zaman aşımı süreciyle ilgili son durum ne?
Katliamın üzerinden 33 yıl geçmesi, ceza davaları için kritik bir eşiğe yaklaşıldığı anlamına geliyor. Hukukçular, dosyanın insanlığa karşı suç olarak tanımlanmaması durumunda zaman aşımı nedeniyle faillerin cezasız kalabileceği uyarısında bulunuyor.
AYM kararı neden AİHM'e taşındı?
Mağdur yakınları, etkin soruşturma yapılmadığı iddiasıyla AYM'ye başvurdu ancak mahkeme başvuruyu 12 yıl sonuçlandırmadı. Adalete erişimin engellendiği ve makul sürede yargılama hakkının ihlal edildiği gerekçesiyle dava Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi'ne taşındı.