Sivas Katliamı davası: 33 yılın ardından zaman aşımı gölgesinde adalet mücadelesi
2 Temmuz 1993'te Madımak Oteli'nde 33'ü aydın 35 kişinin öldürülmesiyle sonuçlanan Sivas Katliamı davası, 33 yıl sonra zaman aşımı tartışmalarının odağında. Davanın seyri, Türkiye'nin yakın tarihiyle yüzleşme sınavı olarak görülüyor.
Ne oldu?
Sivas Katliamı davası, 2 Temmuz 1993'te Sivas'ta Pir Sultan Abdal Kültür Etkinlikleri sırasında Madımak Oteli'nin yakılması ve 33'ü aydın 35 kişinin hayatını kaybetmesiyle başlayan yargı sürecini kapsayan hukuki bir dosyadır. Saldırı, Cuma namazı sonrası toplanan kalabalığın Aziz Nesin'in de bulunduğu otele yönelmesiyle başladı. Alevi yurttaşların, sanatçıların ve düşünce insanlarının bulunduğu otel, güvenlik güçlerinin müdahalede yetersiz kalması sonucu ateşe verildi. Ankara 1 No'lu DGM'de başlayan yargılamalar kapsamında 124 sanık hakkında dava açıldı. 1997'de tamamlanan yargılamada 33 sanığa idam cezası verildi ancak idam cezasının kaldırılmasıyla bu cezalar müebbet hapse çevrildi. Yargıtay'ın usulden bozduğu karar sonrası yeniden başlayan süreçte, mahkeme 2012'de zamanaşımı süresinin dolmak üzere olduğu gerekçesiyle dosyayı kapatma kararı aldı.
Neden gündemde?
Katliamın 33. yıldönümünde davanın zaman aşımına uğraması, adalet talebini yeniden gündemin üst sıralarına taşıdı. Ankara 11. Ağır Ceza Mahkemesi, 2024 yılının Mart ayında sanıklar Cafer Erçakmak ve Murat Karataş hakkında 31 yıl sonra tutuklamaya yönelik yakalama kararı çıkardı. Bu gelişme, davanın tümüyle kapanmadığı yönünde bir umut yaratsa da firari sanıkların sayısı ve mevcut dosyanın durumu belirsizliğini koruyor. 2 Temmuz 2024'te Sivas'ta düzenlenen anma törenlerinde konuşan dönemin tanıkları, devletin bütün kurumlarının katliamdan haberdar olduğu halde müdahalede geç kaldığını dile getirdi. Anma etkinliklerinde sıkça vurgulanan bir diğer nokta ise Sivas, Roboski ve 10 Ekim Gar Katliamı gibi olaylarla topyekûn bir yüzleşme yaşanmadan adalet sağlanamayacağıydı.
Bilinmesi gerekenler
Madımak Katliamı olarak da anılan Sivas Katliamı davasının en kritik hukuki dönüm noktası, dönemin yasalarına göre 20 yıl olan zaman aşımı süresinin dolmasıdır. Savcılık makamı ve müdahil avukatlar, suçun insanlığa karşı işlenen suçlar kapsamında değerlendirilmesi ve zaman aşımına tabi olmaması gerektiğini savunuyor. Yargı sürecinde 1993'ten bu yana 124 sanıktan yalnızca bir kısmı cezaevinde kalırken, birçok sanığın yurtdışına kaçtığı ya da vefat ettiği biliniyor. Otelin kamusal alandaki durumu da dava kadar tartışmalı. Madımak Oteli, uzun yıllar süren taleplerin ardından kamulaştırılarak 2010'da Bilim ve Kültür Merkezi'ne dönüştürüldü ancak mağdur yakınları buranın bir utanç müzesi olması yönündeki taleplerini sürdürüyor. Katliamda yaşamını yitirenler arasında ozanlar, yazarlar ve üniversite öğrencilerinin bulunması, olayı Türkiye'nin kültür tarihinde de onulmaz bir yara haline getirdi.
Sırada ne var?
Mahkemenin Cafer Erçakmak ve Murat Karataş için çıkardığı yakalama kararlarının uluslararası boyuta taşınıp taşınmayacağı önümüzdeki sürecin ana gündem maddelerinden birini oluşturuyor. Adalet Bakanlığı'nın kırmızı bülten veya iade talepleri konusunda nasıl bir yol izleyeceği henüz netleşmiş değil. Mağdur yakınları ve insan hakları örgütleri, iç hukuk yolları tükenirse dosyayı Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi'ne taşıma hazırlığında. Öte yandan Sivas'ta her yıl düzenlenen anma etkinliklerinin önümüzdeki yıl siyasi partiler ve sivil toplum tarafından daha geniş katılımla gerçekleştirilmesi bekleniyor. Toplumsal hafızanın canlı tutulması için önerilen hafıza mekânı projeleri de tartışılmaya devam ediyor.
Sık Sorulan Sorular
Sivas Katliamı davasında zaman aşımı ne zaman doldu?
Dönemin yasalarına göre 20 yıllık zaman aşımı süresi 2013 yılında doldu. Mahkeme, bu sürenin dolmak üzere olduğu gerekçesiyle 2012 yılında dosyayı kapatma kararı almıştı. Ancak insanlığa karşı suçlar zaman aşımına tabi olmadığı için bu karar hukuken tartışmalıdır.
Madımak Oteli şu anda ne olarak kullanılıyor?
Madımak Oteli, uzun süren kamulaştırma sürecinin ardından 2010 yılında Bilim ve Kültür Merkezi'ne dönüştürüldü. Mağdur yakınları ve Alevi örgütleri ise otelin bir utanç müzesi olması gerektiğini belirtiyor.
Sivas Katliamı'nda toplam kaç sanık yargılandı?
Ankara 1 No'lu Devlet Güvenlik Mahkemesi'nde toplam 124 sanık hakkında kamu davası açıldı. Yargılama sonucunda 33 sanığa idam cezası verildi, idamın kaldırılmasıyla cezalar müebbet hapse çevrildi.