Şişe isyanından sürdürülebilirliğe: Gündem neden şişeye odaklandı?

Ne oldu?

Şişe, cam, plastik veya alüminyum gibi geçirimsiz malzemelerden yapılan ve sıvıları depolamaya yarayan dar ağızlı bir saklama kabıdır. Günlük hayatın en sıradan nesnelerinden biri olan şişe, 8 Nisan 2025 itibarıyla Türkiye gündeminde aynı anda hem ekonomik hem sosyal hem de ekolojik tartışmaların odağı haline geldi. Mersin’de denizde yaşanan sopalı ve şişeli darp olayından depozito iade sistemine, sürdürülebilir ambalaj hamlelerinden alternatif enerji tasarrufu yöntemlerine kadar birçok farklı konu, şişe etrafında şekillenen başlıklarla kamuoyuna yansıdı.

Neden gündemde?

Gündemin ilk sırasında Sözcü Gazetesi’nin manşetine taşıdığı, “Çatıya pet şişe koyanlar bedava yaşıyor: 30 ülke kullanıyor” başlıklı enerji tasarrufu yöntemi yer alıyor. Bu yöntem, çatılara su dolu pet şişeler yerleştirerek güneş ışığını kırmak ve iç mekanları doğal yoldan aydınlatmak prensibine dayanıyor. Habere göre, düşük maliyetli bu çözüm özellikle gelişmekte olan 30 ülkede yaygın biçimde kullanılıyor.

Buna karşılık, Mersin’de deniz ortasında bir kişiye şişe ve sopalarla saldırıldığı anların görüntüleri sosyal medyada infial yarattı. DHA’nın aktardığı bilgiye göre, olaya karışan 3 şüpheli tutuklandı. Görüntülerdeki şiddetin boyutu, şişenin bir araç gereç olarak kullanılmasıyla ilgili toplumsal bir duyarlılığı tetikledi.

Ekonomi cephesinde ise NTV Haber’in duyurduğu depozitolu şişe uygulaması, yurttaşın cebine doğrudan dokunacak bir gelişme olarak öne çıkıyor. Buna göre, depozitolu şişeleri iade edenlere şişe başına 1 lira ödeme yapılacak. Bu adım, geri dönüşümü teşvik etmenin yanı sıra enflasyonla mücadele eden dar gelirli aileler için de ek bir gelir kapısı olarak yorumlanıyor. Öte yandan, L'Oréal gibi küresel devlerin güzellik endüstrisinde tek kullanımlık şişe dönemini kapatma hedefi, bu sıradan nesnenin küresel çevre politikalarındaki merkezi rolünü gözler önüne seriyor.

Bilinmesi gerekenler

• Sözcü Gazetesi’nin gündeme getirdiği “çatıda pet şişe” yöntemi, Brezilya’da başlayıp Filipinler ve Bangladeş gibi ülkelere yayılan bir sivil enerji çözümüdür. Bir litre su ve bir miktar çamaşır suyu ile doldurulan şişeler, güneş ışığını 55 watt’lık bir ampul gücünde içeri dağıtarak elektrik faturasını düşürüyor. • Mersin’deki şiddet olayı, Haziran ayında Türkiye’nin çeşitli sahil bölgelerinde artan deniz ve plaj kavgalarının en dikkat çeken örneklerinden biri oldu. • Depozito iade sistemi henüz pilot aşamada olsa da, Türkiye’nin atık ithalatındaki artış ve çevre temizliği maliyetleri düşünüldüğünde, şişe başına 1 lira iadesi sembolik olmanın ötesinde ekonomik zincir oluşturabilir. • L'Oréal’in biyoteknoloji şirketleriyle yaptığı anlaşmalar sayesinde, artık sert plastik şişeler yerine enzimatik olarak geri dönüştürülebilen polimerler kullanılmaya başlandı. Bu malzemeler, sonsuz kez geri dönüştürülebiliyor.

Sırada ne var?

Yerel yönetimlerin, özellikle gecekondu bölgelerinde “şişe aydınlatma” atölyeleri kurmayı planladığı ifade ediliyor. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı’nın depozito sistemini 2025 sonuna kadar ülke geneline yayması bekleniyor. Mersin’deki darp davasında tutuklu sanıkların önümüzdeki günlerde hakim karşısına çıkmasıyla birlikte, olayın yeni ayrıntılarının gün yüzüne çıkması muhtemel. Tüm bu başlıklar, şişenin sadece bir ambalaj olmadığını, aynı zamanda bir toplumun tüketim, şiddet ve yaratıcılıkla kurduğu ilişkinin aynası olduğunu gösteriyor.