Şeytan Elması Datura stramonium yenirse ne olur? İşte ‘deli ot’un yol açtığı zehirlenme tablosu
Halk arasında ‘tatula’ ya da ‘boru çiçeği’ olarak bilinen Datura stramonium, içerdiği güçlü alkaloidler nedeniyle tüketildiğinde ciddi halüsinasyonlara, antikolinerjik zehirlenmeye ve kontrolsüz dozlarda ölüme yol açabilen zehirli bir bitkidir.
Ne oldu?
Datura stramonium, patlıcangiller familyasından, halk arasında en çok ‘tatula’, ‘boru çiçeği’, ‘şeytan elması’ veya ‘deli patpat’ gibi isimlerle bilinen tek yıllık otsu bir bitkidir. Mayıs ve kasım ayları arasında çiçek açan bu bitki, Türkiye’nin hemen her bölgesinde yol kenarlarında, tahrip edilmiş arazilerde ve çayırlarda kendiliğinden yetişir. Görünüşte masum beyaz boru şeklindeki çiçekleri ve yeşil dikenli meyveleriyle dikkat çeken bitki, içerdiği tropan alkaloidleri nedeniyle insan sağlığı için son derece tehlikelidir. Özellikle bitkinin çayının yapılması, tohumlarının çiğnenmesi veya yapraklarının bilinçsizce tüketilmesi, dakikalar içinde başlayan ve 48 saate kadar sürebilen ağır bir zehirlenme tablosuna neden olur.
Neden gündemde?
Son dönemde özellikle alternatif tıp adı altında sosyal medyada dolaşan kontrolsüz tarifler ve doğada kendiliğinden yetişen bitkilere yönelik artan merak, Datura stramonium kaynaklı zehirlenme vakalarını yeniden gündeme taşıdı. Astım ve diş ağrısı gibi rahatsızlıklara iyi geldiği yönündeki yanlış inanışlar, insanları bu ölümcül bitkiyi tüketmeye itebiliyor. Oysa bitkinin tedavi edici dozu ile zehirleyici dozu birbirine son derece yakındır ve tıbbi gözetim olmadan kullanılması ölümcül sonuçlar doğurur. Bitki, ucuz ve kolay ulaşılabilir olduğu için özellikle gençler arasında halüsinojenik etkisi nedeniyle kötüye kullanım riski de taşımaktadır.
Bilinmesi gerekenler
Datura stramonium’un yarattığı tablo tıp literatüründe ‘antikolinerjik sendrom’ olarak geçer. Bitkide bulunan atropin, skopolamin ve hiyosiyamin gibi alkaloidler, sinir sistemindeki muskarinik reseptörleri bloke ederek vücudun temel işlevlerini altüst eder. Zehirlenme belirtileri bitki alındıktan yaklaşık 30 dakika sonra başlar; kişide şiddetli ağız kuruluğu, yutkunma güçlüğü, çift görme, ışığa hassasiyet ve ciltte kızarıklık oluşur.
Bu fiziksel belirtilere görsel ve işitsel halüsinasyonlar eşlik eder. Zehirlenen kişi gerçek ile hayali ayırt edemez hale gelir ve saldırgan davranışlar sergileyebilir. Halk arasındaki ‘deli ot’ ya da ‘cin otu’ adlandırmaları tam da bu bilinç bulanıklığından gelir. Durum ağırlaştıkça vücut ısısı tehlikeli seviyelere yükselebilir (hipertermi), kalp ritmi bozulur ve solunum yetmezliği gelişir. Ciddi vakalarda koma ve ölüm kaçınılmaz olabilir. Küçük bir miktar tohumun dahi bir çocuğu hayattan koparabilecek güçte olduğu unutulmamalıdır. Kesin tanı genellikle klinik bulgularla konur ve tedavide hayat kurtarıcı olarak fizyostigmin gibi antidotlar kullanılır.
Sırada ne var?
Uzmanlar, özellikle yaz aylarında doğada bilinmeyen bitkilerin toplanıp tüketilmemesi konusunda vatandaşları uyarmaya devam ediyor. Alternatif tıp maskesi altında dijital platformlarda dolaşan bitkisel kürlere karşı resmi sağlık otoritelerinin daha sıkı denetim ve bilgilendirme kampanyaları başlatması bekleniyor. Herhangi bir bitkiyi tükettikten kısa süre sonra ani bilinç değişikliği, halüsinasyon veya çarpıntı şikayetleri baş gösterirse, zaman kaybetmeden 112 Acil Servis’i aramak hayati önem taşıyor.
Sık Sorulan Sorular
Datura stramonium neden bu kadar tehlikelidir?
Yaprak, çiçek ve tohumlarında bulunan atropin ve skopolamin gibi alkaloidler sinir sistemini felç eder. Tedavi dozu ile zehir dozu arasındaki fark çok az olduğu için bilinçsiz tüketimde kolayca ölümcül zehirlenme meydana gelir.
Datura stramonium zehirlenmesi nasıl anlaşılır?
Tüketimden yaklaşık yarım saat sonra ağız kuruluğu, göz bebeklerinde büyüme, halüsinasyonlar, anlamsız konuşma ve denge kaybı başlar. İlerleyen vakalarda yüksek ateş ve bilinç kaybı görülür.
Tatula otunun tıbbi bir kullanımı var mıdır?
Kontrollü olarak ilaç sanayisinde astım ve Parkinson tedavisinde kullanılan etken maddeler içerir; ancak bitkinin doğrudan çay olarak demlenmesi veya yenmesi son derece tehlikelidir ve asla önerilmez.
Zehirlenme durumunda ilk müdahale ne olmalıdır?
Hastayı kusturmaya çalışmadan derhal 112 Acil Servis aranmalı ve en yakın sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır. Hastanede damar yolu açılarak fizyostigmin gibi panzehir ilaçlar uygulanır.