Senato İran kararı: ABD siyasetinde sarsıntı yaratan ve başkanın yetkilerini sınırlayan kritik oylama

Ne oldu?

Senato İran kararı, ABD Senatosu'nun, Başkan Trump'ın İran'a yönelik askeri güç kullanımını Kongre onayına bağlı kılmayı amaçlayan savaş yetkileri tasarısını onaylamasıdır. Daha önce birkaç kez gündeme gelen ancak reddedilen tasarı, son oylamada yeterli desteği bularak Genel Kurul'dan geçti. Karar, Trump yönetiminin bölgede yürüttüğü askeri operasyonların hukuki zeminini doğrudan hedef alıyor. Beyaz Saray cephesinden ise bu adıma çok sert bir tepki geldi; Trump, kararı "Amerika'nın şimdiye kadar yaptığı en büyük hatalardan biri" olarak nitelendirdi ve Senato'yu İran'a karşı elini zayıflatmakla suçladı.

Neden gündemde?

Konunun alevlenmesinin birkaç temel nedeni var. İlk olarak, Senato'daki oylama, yürütme organına karşı yasama organından gelen nadir ve sert bir düzeltme hareketi olarak görülüyor. Bu, "Kongre'den Trump'a tarihi ayar" yorumlarını da beraberinde getirdi; zira Anayasa gereği savaş ilan etme yetkisi Kongre'ye aitken, başkanlar bu yetkiyi sıklıkla esnetiyor. İkinci olarak, karar Trump'ı kişisel ve siyasi olarak doğrudan kızdırdı. Karar metni, yönetimin İran'a karşı izinsiz bir savaşın eşiğine gelebileceği endişesini yansıtıyor. Son olarak, uluslararası arenada ABD-İran gerilimi tırmanırken alınan bu karar, Washington'daki karar alma mekanizmalarının ne kadar bölünmüş olduğunu tüm dünyaya gösterdi.

Bilinmesi gerekenler

Tasarının özü, 1973 tarihli Savaş Yetkileri Yasası'na dayanıyor. Bu yasa, başkanın ABD silahlı kuvvetlerini çatışmaya sokma yetkisini, Kongre'ye 48 saat içinde rapor verme ve 60 gün içinde onay alma zorunluluğuyla sınırlandırıyor. Senato'dan geçen metin, özellikle İran'a yönelik askeri operasyonların Kongre'nin açık izni olmadan sürdürülemeyeceğini vurguluyor. Oylamada sürpriz bir şekilde bazı Cumhuriyetçi senatörlerin de Trump'a rağmen tasarıya destek vermesi dikkat çekti. Stratejik Düşünce Enstitüsü gibi kurumlar bunu, ABD'deki kurumsal denge mekanizmalarının hâlâ işlediğinin bir kanıtı olarak değerlendirdi. Öte yandan, hukuki bağlayıcılığına dair tartışmalar sürüyor; Beyaz Saray kararı veto edeceğinin sinyallerini şimdiden verdi. Temsilciler Meclisi'nde de benzer bir metnin kabul edilmesi gerekiyor ve buradaki Cumhuriyetçi çoğunluk kararın kaderini belirleyecek.

Sırada ne var?

Önümüzdeki süreçte en kritik eşik, Temsilciler Meclisi'ndeki olası oylama olacak. Buradan da geçmesi halinde tasarı, Başkan Trump'ın önüne gelecek. Trump'ın kararı veto etmesine kesin gözüyle bakılıyor. Vetoyu aşmak için ise hem Senato'da hem de Temsilciler Meclisi'nde üçte iki çoğunluğa ulaşılması şart — ki bu, mevcut siyasi dengelerde oldukça zor görünüyor. Yani Senato'nun attığı bu adım, sembolik olarak güçlü ancak yasalaşma ihtimali düşük bir meydan okuma niteliği taşıyor. Buna rağmen, İran'a yönelik herhangi bir büyük askeri harekâtta Trump'ın siyasi maliyeti ciddi ölçüde artmış durumda. Gözler şimdi hem Ortadoğu'daki sahadaki gelişmelerde hem de Washington'daki bu yasama satrancının bir sonraki hamlesinde olacak.