S-400 üçüncü ülkeye satış iddiası: Perde arkasında ne var?
Türkiye'nin S-400 hava savunma sistemlerini üçüncü bir ülkeye satacağı iddiası gündeme bomba gibi düştü. Hürriyet yazarı Abdulkadir Selvi'nin dile getirdiği bu iddia, Washington ile yürütülen F-35 görüşmeleri öncesinde kritik bir eşik olarak değerlendiriliyor.
Ne oldu?
S-400 Üçüncü Ülke Satış, Türkiye'nin Rusya'dan satın aldığı S-400 hava savunma sistemlerinin başka bir ülkeye devredileceğine yönelik basına yansıyan bir iddiadır. Hürriyet gazetesi yazarı Abdulkadir Selvi, köşesinde S-400'lerin üçüncü bir ülkeye satışı konusunda anlaşma sağlandığını ve detayların bugün (26 Kasım 2024) netleşeceğini öne sürdü. Bu iddia henüz resmi makamlar tarafından doğrulanmadı; ancak kulislerde ABD ile Türkiye arasında uzun süredir devam eden F-35 savaş uçağı tedarik sürecinin önünü açabilecek bir formül olarak konuşuluyor. İddiaya göre satış, Türkiye'nin S-400'ler üzerindeki kontrolünü tamamen kaybetmeden gerçekleşecek ve bu sayede CAATSA yaptırımlarının hafifletilmesinin zemini hazırlanacak.
Neden gündemde?
Konunun gündemin zirvesine oturmasının birkaç nedeni var. İlk olarak, S-400 krizi Türkiye'yi F-35 programından çıkaran ve savunma sanayiine CAATSA yaptırımlarını getiren sürecin başlangıç noktasıydı. İkincisi, Dışişleri Bakanı Hakan Fidan'ın geçtiğimiz günlerde yaptığı "S-400 meselesinde yaratıcı çözümler üzerinde çalışıyoruz" açıklaması, bu tür bir formülün masada olduğu sinyalini zaten vermişti. Son olarak, NATO ve Batı ittifakı içindeki konumunu güçlendirmek isteyen Ankara'nın, Suriye ve Ukrayna'daki gelişmelerin gölgesinde bu adımı atabileceği değerlendiriliyor. Selvi'nin iddiasını manşetlere taşıyan şey ise zamanlama: İddia, Türkiye'nin Eurofighter Typhoon alımı ve F-16 modernizasyon kitleri için yoğun diplomasi yürüttüğü bir dönemde geldi.
Bilinmesi gerekenler
S-400'lerin üçüncü bir ülkeye satışı teknik olarak mümkün olsa da, Rusya ile yapılan sözleşmede son kullanıcı kısıtlamaları bulunduğu biliniyor. Bu nedenle Moskova'nın onayı, iddia edilen satışın en kırılgan halkası olarak öne çıkıyor. Basına yansıyan kulis bilgilerinde, alıcı ülkenin hangisi olduğu belirtilmezken, Hindistan, Pakistan veya bir Körfez ülkesi ismi spekülatif olarak dolaşımda. Ancak altı çizilmesi gereken nokta şu: Tüm bu anlatılanlar resmi teyide muhtaç. Ne Milli Savunma Bakanlığı'ndan ne Cumhurbaşkanlığı'ndan şimdilik bir açıklama gelmiş değil. Öte yandan, ABD'nin tutumu belirleyici olacak. Washington yönetimi daha önce Türkiye'nin S-400'leri devretmesi veya devre dışı bırakması halinde CAATSA kapsamında esneklik gösterilebileceğini ima etmişti.
Sırada ne var?
Bugün içinde konuyla ilgili resmi bir açıklama yapılıp yapılmayacağı merak konusu. Eğer Selvi'nin iddia ettiği gibi bir netleşme olursa, bu Türk-Amerikan ilişkilerinde yeni bir sayfanın açılması anlamına gelebilir. İlk somut adımın, F-35'lerin iadesi yerine Türkiye'ye yönelik yaptırımların kaldırılması veya mevcut F-16 modernizasyon sürecinin hızlandırılması olması bekleniyor. Ancak sürecin hemen sonuç vermesi zor; Kremlin'in sessizliği ve İran gibi bölgesel aktörlerin tepkisi dikkatle izlenecek. Ankara'nın NATO müttefikleriyle güven bunalımını aşmak için attığı bu stratejik kumarın sonucu, önümüzdeki saatlerde veya günlerde gelecek resmi açıklamalarla şekillenecek.
Sık Sorulan Sorular
S-400'lerin üçüncü ülkeye satışı resmi olarak doğrulandı mı?
Hayır. Abdulkadir Selvi'nin köşe yazısına dayanan bu iddia için henüz Milli Savunma Bakanlığı veya Dışişleri Bakanlığı'ndan resmi bir teyit gelmiş değil.
S-400 satışı Türkiye'nin F-35 programına dönüşünü sağlar mı?
Kesin bir şey söylemek için erken. ABD Kongresi'ndeki Türkiye karşıtı blok, S-400'ler gitse bile F-35 dönüşüne direnebilir. Ancak sistemlerin Türkiye topraklarından çıkarılması, CAATSA yaptırımlarının hafifletilmesi için güçlü bir zemin yaratabilir.
Rusya bu satışa nasıl tepki gösterir?
S-400 satış sözleşmelerinde standart olarak bir 'son kullanıcı sertifikası' bulunur ve alıcı ülkenin sistemleri üçüncü bir tarafa Rusya'nın izni olmadan devretmesi mümkün değildir. Moskova'nın onayı olmadan atılacak bir adım, iki ülke arasında ciddi bir krize yol açabilir.