S-400 satışı iddiaları bu kez Moskova'yı hareketlendirdi: 'Türkiye'nin egemenlik hakkı' vurgusu
Türkiye'nin Rus yapımı S-400 hava savunma sistemlerini üçüncü bir ülkeye satabileceğine dair iddiaların ardından Rusya'dan dikkat çeken bir açıklama geldi. Kremlin sözcüsü, konuyu Türkiye'nin egemenlik hakkı olarak nitelendirirken, orijinal sözleşme koşullarını hatırlattı.
Ne oldu?
Türkiye'nin Rusya'dan satın aldığı S-400 füze savunma sistemlerini üçüncü bir ülkeye devretmek üzere olduğu yönünde Ankara kulislerinde başlayan iddialar kısa sürede uluslararası basının da gündemine yerleşti. Söz konusu iddialar üzerine Moskova'dan konuyla ilgili flaş bir açıklama geldi. Kremlin Sözcüsü Dmitry Peskov, Rusya ile Türkiye arasında S-400 tedarikine ilişkin imzalanan anlaşmada, sistemlerin üçüncü bir ülkeye satışını engelleyen bir madde bulunduğunu doğruladı. Peskov, nihai kullanıcı sertifikası hükümleri gereğince, Moskova'nın onayı olmadan böyle bir transferin mümkün olmadığını da sözlerine ekledi. Bununla birlikte Peskov'un, konuyu Türkiye'nin kendi egemen kararı olarak değerlendirmesi ve kesin bir yalanlama yapmaktan kaçınması, kulislerdeki hareketliliğin perde arkasında bazı diplomatik temasların yaşandığı yorumlarını güçlendirdi.
Neden gündemde?
Türkiye'nin S-400'leri satma ihtimali, yalnızca bir savunma sanayii haberi olmanın ötesinde, ülkenin Batı ile ilişkilerindeki kritik bir düğümü çözmeye yönelik bir adım olarak okunuyor. Bilindiği gibi Türkiye'nin S-400 sistemlerini Rusya'dan satın alması, ABD ile derin bir krize yol açmış ve Türkiye'nin F-35 savaş uçağı programından çıkarılmasıyla sonuçlanmıştı. ABD, S-400'lerin F-35'in gizlilik teknolojisine tehdit oluşturduğunu ve NATO sistemleriyle entegre edilemeyeceğini savunuyor. Şimdi gündeme gelen "S-400'lerin satışı" iddiaları, tam da Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın geçtiğimiz günlerde yaptığı "bizi izlemeye devam edin" çıkışının ardından ortaya çıktı. Basın yayın organlarında Hindistan, Pakistan ve Katar gibi ülkelerin potansiyel alıcılar olarak adı geçiyor. Bu senaryo, Türkiye'nin F-35 programına dönüşü için Washington ile yürütülen diplomatik trafiğin bir parçası olarak değerlendiriliyor.
Bilinmesi gerekenler
İddiaların merkezinde, Türkiye'nin S-400 bataryalarını bir NATO üssü olan İncirlik'te konuşlandırmak yerine depoda tutmayı tercih etmesi ve sistemleri aktif olarak kullanmaması yer alıyor. Bu durum, zaten atıl vaziyette bekleyen ve maliyeti milyarlarca doları bulan bir sistemin elden çıkarılabileceği yorumlarını uzun süredir besliyordu. Ancak işin en kritik noktasını Rusya'nın vetosu oluşturuyor. Kremlin'den yapılan son açıklama, sözleşme gereği Moskova'nın izni olmadan bir devrin yasal olmadığını net bir şekilde ortaya koydu. Rusya'nın, NATO ile ilişkilerin düzelmesi anlamına gelebilecek böyle bir satışa stratejik olarak nasıl yaklaşacağı belirsizliğini koruyor. Uzmanlar, Moskova'nın bu satışa yeşil ışık yakmasının bedeli olarak Türkiye'den ciddi siyasi veya askeri tavizler isteyebileceğine dikkat çekiyor.
Sırada ne var?
Ankara'dan henüz resmi bir doğrulama ya da yalanlama gelmiş değil. Diplomatik kaynaklar, sürecin son derece hassas olduğunu ve birden fazla başkentle eş zamanlı bir pazarlık yürütüldüğünü ima ediyor. CNN Türk'ün kulis haberlerinde, S-400'lerin akıbetiyle ilgili bir kararın kısa süre içinde netleşebileceği öne sürülmüştü. Gözler şimdi Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın yapacağı olası bir açıklamaya ve Milli Savunma Bakanlığı cephesine çevrilmiş durumda. Eğer Rusya'nın iknası sağlanır ve satış gerçekleşirse, bu hamle Türkiye-ABD ilişkilerinde yeni bir sayfa açılmasının ve F-35 konusunun yeniden müzakereye açılmasının önünü açabilir. Aksi takdirde, sistemlerin statüsüne ilişkin mevcut belirsizlik, Türkiye'nin hava savunma stratejisindeki soru işaretlerini canlı tutmaya devam edecek gibi görünüyor.
Sık Sorulan Sorular
Türkiye S-400'leri gerçekten satıyor mu?
Henüz Türkiye tarafından resmi olarak doğrulanmış bir satış kararı bulunmuyor. Konu, Ankara kulislerinde konuşulan ve basına yansıyan iddialar düzeyindedir. Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın 'bizi izlemeye devam edin' sözleri bu iddiaları güçlendirmiş olsa da, ortada netleşmiş bir anlaşma yok.
Rusya S-400'lerin satışına neden izin vermek zorunda?
Rusya ile Türkiye arasındaki S-400 tedarik anlaşması, bir 'son kullanıcı sertifikası' içeriyor. Bu hukuki belge, silah sistemlerinin ihracatçı ülkenin (Rusya) izni olmadan üçüncü bir tarafa devredilemeyeceğini şart koşar. Dolayısıyla herhangi bir satış için Moskova'nın açık onayı bir zorunluluktur.
S-400'lerin satılması F-35'lerin geri alınmasını sağlar mı?
Bu, Washington'un en büyük talebiydi. ABD, S-400'lerin Türkiye'den çıkarılmasını, F-35 programına dönüş ve yaptırımların kaldırılması için bir ön koşul olarak görüyor. Satışın gerçekleşmesi, iki ülke arasındaki en büyük krizi çözerek F-35 konusunun yeniden gündeme gelmesinin önünü açabilir.