S-400 Rusya onayı: Üçüncü ülkeye satış iddiaları krizi nasıl şekillendiriyor?
Abdülkadir Selvi'nin ortaya attığı 'S-400'ler üçüncü bir ülkeye satıldı, bugün açıklanacak' iddiası Ankara ve Moskova cephesinde hareketliliğe yol açtı. Rusya'dan gelen 'temaslar sürüyor' açıklaması, füze savunma sisteminin akıbetine dair senaryoları yeniden alevlendirdi.
Ne oldu?
S-400 Rusya onayı meselesi, Türkiye'nin Rus yapımı hava savunma sistemlerini üçüncü bir ülkeye devretmek için Moskova'dan yeşil ışık beklediği iddialarıyla yeniden gündemin zirvesine oturdu. Hürriyet yazarı Abdülkadir Selvi'nin "S-400'ler üçüncü bir ülkeye satıldı, bugün açıklanacak" yönündeki kulis bilgisi piyasaları ve siyasi çevreleri hareketlendirirken, konuya ilişkin ilk resmi sinyal Rusya'dan geldi. Rusya Federal Askeri-Teknik İşbirliği Servisi (FSVTS), Türkiye ile temasların sürdüğünü doğruladı ancak nihai bir onay verilip verilmediğine dair net bir ifade kullanmadı. Sözcü Gazetesi ise yandaş bir yazarın kaleme aldığı yazıda, sistemin bir Körfez ülkesine satıldığının belirtildiğini aktardı. İddialar henüz Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı veya Milli Savunma Bakanlığı tarafından resmen teyit edilmiş değil.
Neden gündemde?
Konu, Türkiye’nin NATO içindeki pozisyonu ve ABD ile yaşadığı F-35 krizinin ardından gelmesi bakımından kritik öneme sahip. S-400’lerin bir başka ülkeye satışı, teknik olarak Rusya’nın nihai kullanıcı sözleşmesine onay vermesine bağlı. Bu nedenle Rusya cephesinden gelecek bir 'satış onayı', hem Türk-Amerikan ilişkilerinde yeni bir dönemin kapısını aralayabilir hem de Türkiye’nin hava savunma stratejisinde radikal bir dönüşüm anlamına gelebilir. Öte yandan, söz konusu sistemler için milyarlarca dolar ödendiği ve Türkiye'de konuşlandırıldığı düşünüldüğünde, satışın lojistik ve hukuki boyutları da yoğun tartışma yaratıyor. T24’te yer alan haberde, bugün içerisinde somut bir açıklamanın gelebileceği belirtilerek siyasi kulislerdeki beklenti canlı tutuldu.
Bilinmesi gerekenler
S-400’ler ilk olarak 2017’de Rusya ile imzalanan anlaşma kapsamında 2019 yazında Türkiye’ye teslim edildi. Sistemin aktif kullanılmaması ve depoda bekletildiği iddiaları uzun süredir tartışma konusuydu. Ankara’nın, CAATSA yaptırımlarından kurtulmak ve F-35 programına geri dönmek için S-400’leri devre dışı bırakacak bir formül aradığı Washington’da dile getiriliyordu. Korkusuz gazetesinin analizinde, satın alma kararının stratejik zorunluluktan kaynaklandığı, şimdiki satışın ise diplomatik bir manevra olarak okunabileceği vurgulandı. Üçüncü ülkenin hangi Körfez ülkesi olduğu ise resmi olarak açıklanmadı; kaynaklar Suudi Arabistan’ı işaret etse de bu bilgi teyide muhtaç.
Sırada ne var?
Gözler bugün yapılması beklenen resmi açıklamaya çevrildi. Kremlin Sözcüsü Dmitriy Peskov’un geçmişte, “Rusya, egemen devletler arasındaki askeri iş birliğine saygı duyar ancak sözleşme şartları tarafları bağlar” açıklaması, Moskova’nın onay sürecinde sözleşme maddelerine sadık kalacağını gösteriyor. Eğer onay resmileşirse, Türkiye’nin NATO ile entegre çalışacak alternatif bir hava savunma mimarisine (SİPER ve Hisar-O sistemleri ile güçlendirilmiş) nasıl geçiş yapacağı tartışılacak. Ayrıca Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın yakın zamanda Körfez turuna çıkacak olması, bu satışın diplomatik bir paketin parçası olabileceği yorumlarını güçlendiriyor.
Sık Sorulan Sorular
S-400'lerin başka ülkeye satışı için Rusya'nın onayı gerekli mi?
Evet. Rusya'dan satın alınan bu stratejik silah sistemlerinde nihai kullanıcı maddesi bulunuyor. Rusya'nın yazılı onayı olmadan üçüncü bir ülkeye devri sözleşmeye aykırı ve teknik olarak mümkün değil.
Rusya satışa onay verir mi?
Kremlin'e yakın kaynaklar, taraflar arasında temasların sürdüğünü belirtiyor. Onayın verilmesi halinde dahi Rusya'nın bazı kritik teknolojik bileşenlerin sökülmesini veya sistem yazılımlarının belirli seviyede kısıtlanmasını talep edebileceği askeri uzmanlarca dile getiriliyor.
S-400'leri satın alan ülke hangisi olabilir?
Medyada yer alan iddialar Körfez bölgesini, özellikle Suudi Arabistan'ı işaret etse de bu bilgi henüz resmi makamlarca doğrulanmadı. Satışın gerçekleşmesi durumunda alıcının resmi olarak açıklanması bekleniyor.