S-400'ler satıldı iddiası: Ankara kulislerinde yeni bir sayfa açılıyor

Ne oldu?

S-400'ler satıldı iddiası, Hürriyet gazetesi yazarı Abdulkadir Selvi'nin sosyal medya hesabından yaptığı bir paylaşımla gündeme oturdu. Selvi, Türkiye'nin Rusya'dan satın aldığı ve uluslararası krize yol açan S-400 hava savunma sistemlerinin üçüncü bir ülkeye satıldığını öne sürdü. İddiaya göre resmi duyuru bugün içerisinde yapılacak. Bazı yayın organları alıcının bir Körfez ülkesi olduğunu ileri sürerken, henüz ne Türkiye ne de alıcı olduğu iddia edilen taraftan resmi bir doğrulama gelmiş değil.

Kısa sürede yayılan bu iddia, akıllara Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın S-400'lerle ilgili bir soru üzerine verdiği cevabı getirdi. Erdoğan, geçtiğimiz aylarda yaptığı bir açıklamada "S-400'ler konusunda bize dikte edemezsiniz, onlar bizim malımızdır. Bizi izlemeye devam edin" ifadelerini kullanmıştı. Bu sözler şimdi yeniden yorumlanmaya başlandı.

Neden gündemde?

Konunun bu kadar yankı uyandırmasının birkaç temel sebebi var. İlk olarak S-400 alımı, Türkiye'nin ABD ile ilişkilerinde derin bir kırılmaya yol açmıştı. Washington, Rus yapımı bu sistemlerin F-35 savaş uçaklarının gizli teknolojisini tehdit ettiğini savunarak Ankara'yı F-35 programından çıkarmış ve CAATSA yaptırımlarını uygulamaya koymuştu. Sistemin devredilmesi halinde bu yaptırımların akıbeti merak konusu.

İkinci olarak, teknolojik ve hukuki fizibilite tartışmaları alevlendi. Rusya'dan kısa süre içinde gelen "son kullanıcı onayı gerekir" açıklaması, satışın teknik ve diplomatik zeminini sorgulatıyor. Rusya Federal Askeri-Teknik İşbirliği Servisi (FSVTS), S-400 alım sözleşmesinde son kullanıcının Türkiye olduğuna dair bir madde bulunduğunu, bu nedenle sistemlerin üçüncü bir ülkeye devri için Moskova'nın onayının şart olduğunu duyurdu.

Bilinmesi gerekenler

• Türkiye, S-400'leri 2019 yılında teslim aldı. Sistemin toplam maliyetinin yaklaşık 2.5 milyar dolar olduğu belirtiliyor.
• ABD, Türkiye'yi S-400'ler nedeniyle 2020'de F-35 programından resmen çıkardı ve Savunma Sanayii Başkanlığı'na yaptırım uyguladı.
• S-400'ler bugüne kadar aktif olarak kullanılmadı, envanterde depoda tutuldu. Zaman zaman harekâtlarda konuşlandırılsa da radar sistemleri devreye alınmadı.
• Rusya Devlet Başkanı Putin, Türkiye'ye S-400'lerin ortak üretimi veya teknoloji transferi önerisinde bulunmuştu, ancak bu görüşmeler neticelenmedi.
• Selvi'nin iddiasına dair henüz resmi makamlardan bir teyit gelmedi; Halk TV ve Haber 7 gibi mecralardaki haberler gazeteci kulislerine dayanıyor.

Sırada ne var?

Gözler bugün içerisinde Cumhurbaşkanlığı veya Milli Savunma Bakanlığı cephesinden gelebilecek olası bir açıklamada. Eğer iddia doğruysa, Türk-Amerikan ilişkilerinde yeni bir dönemin kapısı aralanabilir. Ankara'nın F-35 programına dönüş talebini yeniden canlandırması veya CAATSA yaptırımlarının hafifletilmesi için Washington'la müzakerelerin hızlanması beklenir.

Öte yandan Rusya cephesindeki hareketlilik de yakından izleniyor. Putin yönetiminin, son kullanıcı kısıtlamasını gerçekten bir engel olarak mı öne süreceği yoksa diplomatik pazarlıklarla sürecin yönetilip yönetilemeyeceği belirsiz. Ayrıca alıcı olduğu iddia edilen Körfez ülkesinin bu hassas denklemdeki yeri de ayrı bir soru işareti olarak duruyor. Kulislerde dolaşan bir diğer senaryo ise sistemlerin fiziki olarak değil, kullanım ve kontrol haklarının devredilmesi yoluyla bir çözüm bulunabileceği yönünde.