S-400 krizi yeniden alevlendi: Satış iddiasına Rusya'dan yanıt geldi
Türkiye'nin Rus yapımı S-400 hava savunma sistemlerini üçüncü bir ülkeye satacağına dair iddialar üzerine Rusya'dan flaş bir açıklama geldi. İddialar, Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın geçmişteki 'Bizi izlemeye devam edin' sözlerini yeniden gündeme taşıdı.
Ne oldu?
Türkiye'nin S-400 hava savunma sistemlerini üçüncü bir ülkeye devredeceği yönündeki iddialar yeni bir boyut kazandı. Ortaya atılan iddialara göre Türkiye, Rusya'dan satın aldığı ve teslim almasının ardından ABD ile ciddi bir kriz yaşamasına neden olan S-400 füzelerini satmayı planlıyor. Bu iddiaların uluslararası basında yankı bulmasının ardından Rusya cephesinden konuyla ilgili flaş bir açıklama yapıldı. Rusya Federal Askeri-Teknik İşbirliği Servisi (FSVTS), anlaşmalar gereği Türkiye'nin Rusya'nın onayı olmadan S-400 sistemlerini üçüncü bir ülkeye satamayacağını vurguladı. Açıklamada, kullanıcı ülkenin yeniden ihracat için Rus tarafının resmi iznini almasının zorunlu olduğu sertifikasının altı çizildi.
Neden gündemde?
Konu, CHP Genel Başkan Yardımcısı Yankı Bağcıoğlu'nun sert bir çıkışla S-400'lerin durumunu sorgulamasıyla siyasetin en sıcak başlıklarından biri haline geldi. Bağcıoğlu, milyarlarca dolarlık bu sistemin hangarda atıl vaziyette bekletilmesinin Türk milletine hesabının verilmesi gerektiğini söyledi. Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın geçmişte S-400'lerle ilgili sorulara verdiği 'Bizi izlemeye devam edin, önümüzdeki dönemde neyin ne olduğunu göreceksiniz' yanıtı, bu yeni satış iddialarıyla birlikte farklı bir bağlama oturdu. DW Türkçe'nin analizine göre, sistemlerin Türkiye tarafından aktif olarak kullanılmaması ve NATO standartlarıyla uyumsuzluğu, olası bir Pakistan veya Hindistan satışı senaryolarını güçlendiriyor. Öte yandan ABD'nin CAATSA yaptırımları kapsamında Türkiye'yi F-35 programından çıkarması, S-400'ün sadece bir savunma sistemi değil, aynı zamanda bir diplomatik açmaz olduğunu gösteriyor.
Bilinmesi gerekenler
Türkiye, 2017 yılında Rusya ile 2,5 milyar dolarlık S-400 alım anlaşması imzalamıştı. İlk batarya sevkiyatı Temmuz 2019'da gerçekleşti. Sistemlerin aktif konuşlandırılmaması ve ABD ile yaşanan F-35 krizi, muhalefetin sık sık 'S-400 nerede, ne durumda?' sorusunu yöneltmesine neden oluyor. Mevcut satış iddiası ne resmi makamlarca doğrulandı ne de yalanlandı. Ancak Rusya'nın yaptığı açıklama, hukuki olarak böyle bir satışın ancak Moskova'nın yeşil ışığıyla mümkün olabileceğini netleştirdi. Uzmanlara göre bu durum, ya Türkiye'nin Rusya ile derin bir diplomatik pazarlığa giriştiğini ya da ortada somut bir satış olmadığı halde siyasi bir manevra yürütüldüğünü akıllara getiriyor.
Sırada ne var?
Gözler şimdi Ankara'dan gelecek resmi açıklamaya çevrildi. Eğer iddialar doğruysa, Türkiye'nin NATO içindeki en tartışmalı savunma kararlarından birinden sessiz sedasız geri adım attığı yorumu yapılacak. Aksi durumda ise S-400'lerin atıl durumu, kamuoyunda tartışılmaya devam edecek. Rusya'nın yaptığı açıklamanın tonu, Moskova'nın bu meselede Ankara'ya inisiyatif bırakmak istemediğini gösteriyor. Olası bir satış rotasında Pakistan gibi ülkelerin adı geçse de, şu an için bu senaryolar masa başında konuşulan ihtimaller olarak duruyor.
Sık Sorulan Sorular
Türkiye S-400'leri sattı mı?
Hayır, şu ana kadar resmi makamlarca doğrulanmış bir satış bulunmamaktadır. Medyada yer alan iddialara göre Pakistan veya Hindistan'a bir devir planlandığı öne sürülse de, bu iddialar yetkili ağızlarca teyit edilmemiştir.
Rusya'nın S-400 satışına itirazı var mı?
Evet. Rusya Federal Askeri-Teknik İşbirliği Servisi, tedarik sözleşmeleri gereği alıcı ülkenin üçüncü bir tarafa satış yapabilmesi için Rusya'dan resmi onay almasının zorunlu olduğunu belirtmiştir.
ABD, S-400'lerin satılmasına nasıl bakıyor?
Henüz konuyla ilgili güncel bir resmi ABD pozisyonu oluşmamakla birlikte, olası bir satış Türkiye üzerindeki CAATSA yaptırımlarının hafifletilmesi veya kaldırılması için bir fırsat penceresi yaratabilir. Washington daha önce Türkiye'nin S-400'leri elinden çıkarması durumunda F-35 programına dönüşünün müzakere edilebileceğini ima etmişti.
S-400'ler şu anda nerede?
Resmi bilgilere göre S-400 bataryaları Türkiye'de envanterde bulunmakta ancak aktif olarak operasyonel konuşlandırma yapılmamıştır. Sistemin hangi koşullarda tutulduğu ve hangi tesiste olduğu askeri gizlilik taşıdığı için kamuoyuyla paylaşılmamaktadır.