S-400 iddiaları yeniden alevlendi: Türkiye'nin Rusya ile vardığı 'onay' mekanizması ne anlama geliyor?
Abdulkadir Selvi’nin S-400’lerin bir Körfez ülkesine satıldığı iddiası ve ardından Kremlin’den gelen “temas halindeyiz” açıklaması, Türkiye-Rusya arasındaki S-400 anlaşmasının gizli maddelerini ve Rusya’nın satış onayı şartını yeniden Türkiye’nin gündemine taşıdı.
Ne oldu?
Türkiye Rusya S-400 onayı, Ankara’nın elindeki hava savunma sistemlerini üçüncü bir ülkeye devretmesi durumunda Moskova’dan alması gereken resmi izne atıfta bulunan diplomatik bir zorunluluktur. Yandaş yazar Abdulkadir Selvi’nin “S-400’ler bir Körfez ülkesine satıldı” iddiasını ortaya atması ve kısa süre sonra Kremlin Sözcüsü Dmitriy Peskov’un “Türkiye ile askeri-teknik iş birliği konusunda temas halindeyiz, temasların gündeminde S-400’ler de var” açıklamasını yapması, konuyu siyasi kulislerin zirvesine taşıdı. Selvi’ye göre sistemlerin fiziki sevkiyatı başlamadı ancak satış için mutabakat sağlandı; Rusya’nın onayı ise kritik bir eşik olarak masada duruyor.
Neden gündemde?
İddia, özellikle iki başlıkta yankı buldu: CAATSA yaptırımları ve NATO’daki imaj. ABD, 2019’da Türkiye’nin S-400 alımına CAATSA kapsamında yaptırım uygulamış, Ankara’yı F-35 programından çıkarmıştı. Muhalif medya ve Korkusuz gazetesi, “Türkiye S-400’leri neden satın aldı, neden satıyor?” sorusunu sorarak iktidarın dış politikadaki manevra alanını tartışmaya açtı. Ayrıca Sözcü ve T24’te yer alan analizlerde, sistemlerin Suudi Arabistan veya Katar gibi bir Körfez ülkesine satılması halinde, kritik askeri teknolojinin el değiştirmesinin Türkiye’nin kendi hava sahası güvenliğine etkisi sorgulanıyor. Kremlin’in sessiz kalmayıp doğrudan “temas halindeyiz” açıklaması yapması, iddiayı dedikodu seviyesinden çıkarıp henüz resmiyet kazanmamış bir müzakere sürecine işaret etti.
Bilinmesi gerekenler
Rusya ile imzalanan S-400 sözleşmesinde, son kullanıcı maddesi gereği Türkiye’nin bu sistemleri üçüncü bir ülkeye satması veya devretmesi ancak Rusya’nın yazılı onayı ile mümkün. Moskova bu izni verirken hem kendi askeri doktrinini korumayı hem de NATO üyeleriyle ilişkileri dengelemeyi hedefliyor. Abdulkadir Selvi’ye göre alıcı ülke, Rusya’nın da sıcak baktığı bir Körfez devleti. İslami Analiz’deki değerlendirmeler ise satışın, Türkiye’nin döviz ihtiyacı ve ABD ile yeni bir sayfa açma isteğiyle ilişkili olabileceğini öne sürüyor. Bununla birlikte, Pentagon kaynaklı sızıntılarda, S-400’lerin Türkiye topraklarından çıkarılmasının Ankara’ya yönelik yaptırımların gözden geçirilmesinde olumlu bir sinyal olarak yorumlanabileceği konuşuluyor. Ancak tüm bu senaryolar, Rusya’dan net bir onay gelene kadar masa başı projeksiyonu olarak kalmaya devam ediyor.
Sırada ne var?
Gözler, önümüzdeki günlerde Moskova ile Ankara arasında yapılacak üst düzey temaslara çevrildi. Kremlin’in “temas halindeyiz” mesajının ardından Milli Savunma Bakanlığı veya ilgili savunma sanayi yetkililerinden gelebilecek resmi bir doğrulama veya yalanlama, sürecin seyrini belirleyecek. Eğer satışa ilişkin kulis doğrulanırsa, alıcı ülkenin adı ve Rusya’nın koşulları diplomatik bir deprem etkisi yaratabilir. Uzmanlar, Körfez’de konuşlanacak S-400 bataryalarının ABD’nin bölgedeki hava üstünlüğü doktrinini nasıl etkileyeceğinin yanı sıra, Türkiye’nin NATO içindeki füze savunma mimarisinden uzaklaşma sürecini de hızlandıracağını değerlendiriyor.
Sık Sorulan Sorular
Türkiye S-400'leri neden üçüncü bir ülkeye satmak istiyor?
Kulislerde, CAATSA yaptırımlarını hafifletmek, ABD ile ilişkileri normalleştirmek ve döviz girdisi sağlamak gibi nedenler konuşuluyor. Ancak bu henüz resmiyet kazanmış bir bilgi değil.
Rusya S-400'lerin satışına neden onay vermek zorunda?
S-400 sözleşmesi, son kullanıcı maddesi içeriyor. Buna göre Türkiye'nin sistemleri bir başka ülkeye devredebilmesi için Rusya'nın yazılı rızasını alması zorunlu.
S-400 sistemleri şu an fiziken taşındı mı?
Abdulkadir Selvi'nin iddiasına göre satışta mutabık kalındı ancak henüz fiziki sevkiyat yapılmadı. Savunma Bakanlığı'ndan resmi bir açıklama gelmiş değil.