S-400 iddiaları krizi: Rusya'dan gelen açıklama ne anlama geliyor?
Türkiye'nin S-400 hava savunma sistemlerini üçüncü bir ülkeye satabileceği iddiasına Rusya'dan ilk tepki geldi. Kremlin, Ankara'nın onayı olmadan böyle bir satışın mümkün olmadığını vurgulayarak tartışmalı sürece resmi bir çerçeve çizdi.
Ne oldu?
Türkiye S-400 iddiaları, Hürriyet yazarı Abdülkadir Selvi'nin Türkiye'nin elindeki Rus yapımı S-400 hava savunma sistemlerini üçüncü bir ülkeye satmak üzere anlaştığı ve bu gelişmenin bugün açıklanacağı yönündeki kulis bilgisine dayanıyor. İddia kısa sürede gündeme otururken, Rusya'dan konuya ilişkin ilk resmi tepki gecikmedi. Kremlin Sözcüsü Dmitriy Peskov, yaptığı açıklamada Türkiye'nin S-400 sistemlerini üçüncü bir ülkeye satmasının mümkün olmadığını, zira anlaşmalar çerçevesinde bunun için Rusya'nın onayının gerektiğini net bir dille ifade etti. Böylece Türkiye cephesinden henüz teyit edilmeyen iddia, Moskova'nın devreye girmesiyle farklı bir boyut kazandı.
Neden gündemde?
Konunun bu denli hassas olmasının birden fazla nedeni var. Birincisi, Türkiye'nin S-400 tedariki 2019'dan bu yana Washington ile ilişkilerde en büyük kırılma noktalarından biri olmayı sürdürüyor. ABD'nin CAATSA yaptırımlarına maruz kalan Türkiye, F-35 programından çıkarılmıştı. Bu bağlamda, sistemlerin elden çıkarılması ihtimali bile başlı başına diplomatik bir deprem etkisi yaratıyor. İkincisi, Selvi'nin iddiasının arkasında Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın yurt dışı dönüşü yapacağı bir açıklamanın olduğu belirtiliyor. Üçüncüsü ise Kremlin'in doğrudan müdahil olarak bu satışın şartlarını kamuoyuna hatırlatması, Ankara'nın elini zayıflatan bir hamle olarak okunuyor. Tüm bu etkenler, S-400'lerin akıbeti kadar, Türkiye'nin dış politikada nasıl bir manevra alanına sahip olduğu sorusunu da yeniden masaya yatırdı.
Bilinmesi gerekenler
Öncelikle belirtmek gerekir ki, ortada resmi makamlarca teyit edilmiş bir satış bilgisi bulunmuyor. Abdülkadir Selvi'nin köşesinde aktardığı üzere, Türkiye'nin sistemleri bir başka ülkeye hibe etmek yerine sattığı ve anlaşmanın finansal boyutunun da netleştiği iddia ediliyor. İddianın hedefindeki ülke ismi ise henüz telaffuz edilmiyor. Rusya cephesinde ise Peskov, gazetecilere verdiği demeçte, “Türkiye ile S-400 tedarikine ilişkin imzaladığımız sözleşmede, son kullanıcının değişmesi için Rusya tarafının onayının alınması şartı bulunuyor” ifadelerini kullandı. Bu açıklama, teknik olarak imkansız olmasa da, satışın Moskova'nın bilgisi ve rızası dışında gerçekleşemeyeceğini ortaya koyuyor. Daha önce de benzer iddialar gündeme gelmiş, ancak Milli Savunma Bakanlığı kaynakları genellikle “envanterdeki sistemlerle ilgili herhangi bir devir işlemi yok” açıklamasıyla süreci geçiştirmişti.
Sırada ne var?
Gözler şimdi Ankara'ya çevrilmiş durumda. Abdülkadir Selvi, gelişmenin “bugün açıklanacağını” yazdı. Eğer resmi bir açıklama gelirse, bu Türkiye'nin son yıllardaki en kritik dış politika ve savunma stratejisi değişikliklerinden biri olarak kayıtlara geçecek. Açıklama gelmemesi veya yalanlama yapılması durumunda ise, konunun bir kulis bilgisinden ibaret olduğu anlaşılacak. Öte yandan Peskov'un açıklamaları, Ankara'nın bu konuda Moskova ile şimdiden bir mutabakat arayışında olabileceği veya iddianın Rusya tarafından ciddiye alındığı şeklinde de yorumlanabilir. NATO ve ABD'nin gelişmelere nasıl tepki vereceği ise belirsizliğini koruyor. Washington yönetimi, geçmişte S-400'lerin devre dışı bırakılması veya Türkiye'den çıkarılması karşılığında F-35 programına dönüş dahil çeşitli formülleri masaya getirmiş, ancak somut bir ilerleme sağlanamamıştı.
Sık Sorulan Sorular
Türkiye S-400’leri gerçekten satıyor mu?
Resmi bir teyit henüz bulunmuyor. Abdülkadir Selvi'nin kulis bilgisine dayanan iddia, Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın yurt dışı dönüşü açıklama yapacağı beklentisiyle gündeme geldi. İddianın doğruluğu, yapılması muhtemel resmi açıklamaya bağlı.
Rusya bu satışa neden karşı çıkıyor?
Kremlin Sözcüsü Peskov'a göre karşı çıkma değil, hukuki bir hatırlatma söz konusu. Moskova, imzalanan sözleşme gereği son kullanıcının değişmesi için Rusya'nın onayının zorunlu olduğunu vurgulayarak, kendi rızası olmadan bir devrin teknik olarak mümkün olmadığını belirtti.
ABD bu iddiaya nasıl bakıyor?
ABD cephesinden henüz resmi bir açıklama gelmiş değil. Ancak Washington yönetimi, Türkiye'nin S-400 sistemlerini tamamen devre dışı bırakmasını uzun süredir F-35 programına dönüş ve yaptırımların hafifletilmesi için ön şart olarak görüyordu. Olası bir satış, ABD tarafından olumlu karşılanabilir.
S-400’lerin satılması Türkiye'nin hava savunmasını etkiler mi?
Kamuoyuna yansıdığı kadarıyla S-400 sistemleri şu ana kadar operasyonel olarak aktif bir şekilde konuşlandırılmadı ve entegre hava savunma ağına dahil edilmedi. Bu nedenle satışın mevcut hava savunma kabiliyetlerine doğrudan ve ani bir etkisi olması beklenmez; ancak stratejik caydırıcılık açısından psikolojik bir unsur kaybı anlamına gelebilir.