QS 2027 Türk üniversiteleri: İlk 500'deki 6 okul ve yükselişin anatomisi

Ne oldu?

QS 2027 Türk üniversiteleri, Londra merkezli yükseköğretim derecelendirme kuruluşu Quacquarelli Symonds’un (QS) yeni yayımladığı dünya sıralamasında bu yıl da dalgalı bir başarı grafiği çizdi. Açıklanan verilere göre Türkiye’den 6 üniversite ilk 500’de, 11 üniversite ise ilk 1000’de kendine yer buldu. İstanbul Teknik Üniversitesi (İTÜ), sıralamadaki konumunu koruyarak ya da iyileştirerek Türkiye’nin zirvesinde yer alırken, Orta Doğu Teknik Üniversitesi (ODTÜ), Boğaziçi Üniversitesi, Koç Üniversitesi, Sabancı Üniversitesi ve Bilkent Üniversitesi ilk 500 bandındaki diğer okullar oldu. Bazı köklü devlet üniversitelerinde ise gerileme eğilimi görüldü. Hacettepe Üniversitesi 570’inci, İstanbul Üniversitesi 629’uncu, Yıldız Teknik Üniversitesi 634’üncü sırada yer alırken Ankara Üniversitesi 731-740 bandına geriledi. Gebze Teknik Üniversitesi de ilk 1000 içinde gösterilen okullar arasında bulunuyor. Geçen yıla kıyasla bazı vakıf üniversitelerinin sıralamasında ufak çaplı düşüşler yaşansa da genel tablo, Türk yükseköğretiminin küresel arenada tutunma çabasını yansıtıyor.

Neden gündemde?

QS 2027 verileri, Türkiye’de yükseköğretimin kalitesine dair yıllardır süren tartışmaları yeniden alevlendirdi. Gündem olmasının başlıca sebebi, üniversitelerin uluslararası sıralamalardaki konumunun artık yalnızca akademik bir prestij meselesi olmaktan çıkıp doğrudan öğrenci tercihlerini ve işveren algısını etkilemesi. Özellikle “işveren itibarı” kategorisinde ODTÜ’nün 63’üncü, İTÜ’nün ise 73’üncü sıraya yükselerek dünyanın en iyi 100 üniversitesi arasına girmesi, mezunların küresel iş gücü piyasasındaki rekabet gücünü göstermesi bakımından kritik bulunuyor. İlk 500’deki üniversite sayısının 6 ile sınırlı kalması ise Türkiye’nin 200’ü aşkın üniversitesi olduğu düşünüldüğünde nicelikten niteliğe geçişte yaşanan yapısal sorunları tekrar masaya yatırdı. Ayrıca ODTÜ, İTÜ ve Boğaziçi gibi devlet okullarının sıralamadaki istikrarına karşın, bazı büyük şehir üniversitelerinin ilk 500’ün dışında kalması, kaynak dağılımı ve araştırma çıktısı konularındaki eşitsizlikleri gözler önüne serdi.

Bilinmesi gerekenler

QS sıralama metodolojisi akademik itibar, işveren itibarı, öğretim üyesi başına düşen öğrenci sayısı, uluslararası araştırma ağı ve atıf etkisi gibi kriterlere dayanıyor. Türkiye’den ilk 500’e giren 6 okulun ortak özelliği, bu kriterlerin neredeyse tamamında belirli bir eşiğin üzerine çıkabilmeleri. Koç Üniversitesi 2026’da 323’üncü sıradayken bu yıl 329’uncu, Boğaziçi Üniversitesi 371’incilikten 345’inciliğe, Sabancı Üniversitesi ise 404’üncü sıradan 357’nciliğe yükseldi. Bu hareketlilik, vakıf üniversitelerinin araştırma fonları ve uluslararası iş birlikleriyle konumlarını koruduğunu gösteriyor. İlk 1000 bandına bu yıl dahil olan Gebze Teknik Üniversitesi ise özellikle mühendislik ve temel bilimler alanlarındaki yayın performansıyla dikkat çekiyor. Öte yandan sıralamada yer alan üniversitelerin büyük kısmının İstanbul, Ankara ve İzmir gibi büyükşehirlerde kümelendiği, Anadolu kentlerindeki üniversitelerin küresel görünürlükte hâlâ ciddi sıkıntılar yaşadığı görülüyor.

Sırada ne var?

Yükseköğretim Kurulu’nun (YÖK) önümüzdeki dönemde araştırma üniversitelerine ayırdığı bütçeyi performansa dayalı olarak yeniden şekillendirmesi bekleniyor. QS 2027 sonuçları, bu kaynak tahsisinde hangi okulların öne çıkacağına dair ipuçları veriyor. Akademik çevrelerde, ilk 500’e giren üniversite sayısını artırmak için uluslararası yayın teşviklerinin çeşitlendirilmesi ve yabancı öğretim üyesi istihdamının kolaylaştırılması gerektiği konuşuluyor. Ayrıca “işveren itibarı” kategorisindeki yükseliş, özel sektörle üniversite iş birliklerinin derinleşeceğine işaret ediyor. Öğrenci adayları açısından bakıldığında ise QS 2028 sıralamasına dair beklenti şimdiden oluşmaya başladı. Önümüzdeki yılın verilerinde Sakarya Üniversitesi gibi son dönemde araştırma altyapısına önemli yatırım yapan devlet okullarının ilk 1000’e yaklaşıp yaklaşmayacağı merak konusu. Küresel rekabette asıl sıçramanın, mevcut ilk 500’deki okulların ilk 300 bandına yerleşmesi ve yeni aktörlerin listeye girmesiyle mümkün olacağı değerlendiriliyor.