Putin'den İstanbul çıkışı: Rusya-Ukrayna barış görüşmeleri yeniden başlıyor mu?
Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, Ukrayna ile barış görüşmelerine İstanbul'da varılan mutabakatlar temelinde dönmeye hazır olduklarını açıkladı. Bu açıklama, savaşın başından beri en somut diplomatik sinyallerden biri olarak değerlendiriliyor.
Ne oldu?
Rusya-Ukrayna Barış Görüşmeleri, Mart 2022'de İstanbul'da Dolmabahçe'de başlayan ve geçici umut yaratan ancak sonrasında çöken müzakere sürecinin yeniden gündeme gelmesidir. Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, Ukrayna ile barış görüşmelerine İstanbul'da varılan mutabakatlar temelinde dönmeye hazır olduklarını resmen açıkladı. Bu açıklama, savaşın başından beri Moskova'dan gelen en somut diplomatik sinyallerden biri olarak kayıtlara geçti. Putin, "İstanbul'da üzerinde anlaştığımız metinler hâlâ masada. Yeni bir başlangıç noktası aramaya gerek yok" ifadelerini kullandı. Ukrayna tarafı ise bu çıkışa temkinli yaklaşmakla birlikte diyaloğa tamamen kapalı olmadığını belirtti. Kiev yönetimi, İstanbul sürecinin o dönemki şartlarla bugünkü saha gerçekleri arasında ciddi farklar bulunduğuna dikkat çekiyor.
Neden gündemde?
Putin'in İstanbul'u işaret etmesi, Türkiye'nin arabuluculuk rolünü bir kez daha merkeze taşıdı. Savaşın başlangıcında İstanbul'da yapılan görüşmelerde Ukrayna'nın tarafsızlık statüsü, güvenlik garantileri ve bazı toprak düzenlemeleri gibi başlıklarda ilerleme sağlanmış, ancak Bucha'daki katliam görüntüleri sonrası süreç çökmüştü. Şimdi ise sahada tıkanan askeri durum, her iki tarafı da masaya dönmeye zorluyor.
Ukrayna'da geçici ateşkes girişimleri sonuç vermedi; Rusya'nın bahar taarruzu ve Kiev'e yönelik hava saldırıları devam ediyor. BBC News Türkçe'nin aktardığına göre, Ukrayna Cumhurbaşkanlığı kaynakları savaşın zaferle sonuçlanacağı konusunda kararlı olduklarını vurgulasa da, batılı müttefiklerden gelen askeri yardımın hızı ve miktarı konusunda soru işaretleri büyüyor. NTV'nin haberine göre ise ABD, Ukrayna ve Rusya arasında birkaç tur üçlü görüşme gerçekleştirildi ancak Moskova'nın tam kapsamlı işgali sona erdirmeyi hedefleyen bir çerçevede henüz uzlaşı sağlanabilmiş değil.
Bilinmesi gerekenler
İstanbul mutabakatları, Ukrayna'nın NATO üyeliğinden vazgeçmesi karşılığında Rusya'nın geri çekilmesini öngören bir belgeydi. Mutabakatta Ukrayna'ya Türkiye dahil bir grup ülkenin güvenlik garantörü olması formülü yer alıyordu. Ancak belgenin Kırım ve Donbas'ın statüsüyle ilgili maddeleri muğlaktı. Putin'in şimdi bu belgeye atıf yapması, Rusya'nın ilhak ettiği bölgelerdeki kontrolünü meşrulaştırma çabası olarak yorumlanıyor.
Batılı kaynaklar ise Putin'in barış çağrısının bir zaman kazanma taktiği olabileceği uyarısında bulunuyor. Rusya'nın bahar aylarında başlattığı taarruzda istediği ilerlemeyi sağlayamaması, Kremlin'i diplomatik kanalları zorlamaya itmiş görünüyor. Ukrayna ise 2022'deki İstanbul parametrelerinin artık geçerli olmadığını, çünkü Rusya'nın o tarihten bu yana dört bölgeyi daha ilhak ettiğini hatırlatıyor.
Sırada ne var?
Diplomatik kaynaklar, önümüzdeki haftalarda Türkiye'nin ev sahipliğinde yeni bir tur görüşme ihtimalinin masada olduğunu belirtiyor. Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın hem Zelenski hem Putin ile doğrudan görüşebilen ender liderlerden biri olması, Ankara'yı kritik bir konuma yerleştiriyor. Ancak tarafların pozisyonları arasındaki makas hâlâ çok açık: Ukrayna 1991 sınırlarına dönüşte ısrarcıyken, Rusya sahadaki "yeni gerçekliklerin" tanınmasını şart koşuyor. Biden yönetiminin seçim dönemine girerken Ukrayna politikasında bir değişikliğe gidip gitmeyeceği de sürecin kaderini belirleyecek faktörler arasında.
Sık Sorulan Sorular
Putin'in İstanbul mutabakatları olarak işaret ettiği belge nedir?
Mart 2022'de İstanbul'da yapılan görüşmelerde üzerinde uzlaşılan taslak belgedir. Ukrayna'nın NATO'dan vazgeçerek tarafsız statü kazanmasını, karşılığında Türkiye dahil garantör ülkelerden güvenlik taahhüdü almasını öngörüyordu. Kırım ve Donbas'ın statüsü belirsiz bırakılmıştı.
Ukrayna barış görüşmelerine neden temkinli yaklaşıyor?
Kiev yönetimi, İstanbul'daki şartların üzerinden iki yıldan fazla zaman geçtiğini ve bu sürede Rusya'nın dört bölgeyi daha ilhak ettiğini hatırlatıyor. Ayrıca sahadaki askeri durum ve batılı müttefiklerin desteği olmadan varılacak bir anlaşmanın kalıcı olmayacağı görüşü hâkim.
Türkiye'nin arabuluculuk rolü neden önemli?
Türkiye, hem Rusya hem Ukrayna ile diplomatik ilişkilerini sürdüren nadir NATO ülkelerinden biri. Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın her iki liderle doğrudan görüşebilmesi, İstanbul'da daha önce bir müzakere süreci yürütülmüş olması ve Karadeniz'deki jeopolitik konumu Ankara'yı öne çıkarıyor.
Barış görüşmelerinde en büyük engel ne?
Temel anlaşmazlık toprak bütünlüğü konusunda. Ukrayna 1991 sınırlarına dönüşü şart koşarken, Rusya Kırım dahil ilhak ettiği bölgelerdeki kontrolünün tanınmasını talep ediyor. Ayrıca Ukrayna'nın askeri kapasitesinin sınırlanması ve NATO konusu da kritik başlıklar arasında.