Putin’den Barış Görüşmesi Açıklaması: İstanbul Mutabakatı Yeniden Masada

Ne oldu?

Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, Ukrayna ile barış müzakerelerine başlama konusunda hazır olduklarını dünyaya duyurdu. Putin yaptığı açıklamada, olası bir anlaşmanın temeli olarak 2022 yılının ilkbaharında İstanbul’da yapılan görüşmelerde varılan mutabakat metnini ve savaş alanındaki mevcut durumu gösterdi. Bu çıkış, Batılı başkentlerde ve Kiev’de farklı yankılar bulurken, Moskova’nın diplomatik yolu tamamen kapatmadığının bir işareti olarak yorumlandı.

Neden gündemde?

Açıklama, savaşın başlangıcından bu yana en somut müzakere vurgularından birini içeriyor. İstanbul’daki görüşmeler, daha önce tarafların masaya oturduğu ancak sonuç alınamayan kritik bir eşikti. Putin’in özellikle “İstanbul mutabakatı” ifadesini kullanması, Rusya’nın o dönemki taslak metni hâlâ geçerli bir çerçeve olarak gördüğünü gösteriyor. Ukrayna tarafı ise daha önce toprak bütünlüğünden taviz vermeyeceğini ve ancak Rus güçlerinin tamamen çekilmesi durumunda anlamlı müzakerelerin başlayabileceğini duyurmuştu. Bu zıt pozisyonlar, barış ihtimalini belirsiz kılsa da uluslararası diplomasi trafiğini hızlandırmış durumda.

Borsa ve ekonomi çevreleri de bu açıklamayı yakından izliyor. Özellikle enerji ve tahıl koridorlarına dair olası bir rahatlama beklentisi, piyasalarda anlık iyimserlik dalgaları yaratabiliyor. Öte yandan, açıklamanın zamanlaması da dikkat çekici. Batı’da Ukrayna’ya yönelik askeri yardım paketlerinin tartışıldığı bir dönemde gelen bu mesaj, bazı uzmanlara göre Moskova’nın Batı blokunda çatlak oluşturma stratejisinin bir parçası.

Bilinmesi gerekenler

Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, temel olarak dört noktaya vurgu yaptı. Birincisi, müzakerelerin başlaması için Rusya’nın ön koşulsuz olarak hazır olduğu. İkincisi, görüşmelerin sıfırdan başlaması yerine, İstanbul’da Mart 2022 sonunda üzerinde uzlaşmaya yaklaşılan metnin esas alınması gerektiği. Üçüncüsü, savaş alanında ortaya çıkan yeni realitelerin artık göz ardı edilemeyeceği. Dördüncüsü ise barışın kalıcı olabilmesi için güvenlik garantilerinin yeniden tanımlanması zorunluluğu.

2022 İstanbul görüşmelerinde, Ukrayna’nın tarafsızlık statüsünü kabul etmesi karşılığında Rusya’nın bazı bölgelerden çekilmesi ve Ukrayna’ya çok uluslu güvenlik garantileri verilmesi gündeme gelmişti. Ancak Buça ve İrpin’deki olayların ardından süreç çökmüş, savaş şiddetlenerek Doğu ve Güney Ukrayna’ya yayılmıştı. Bugün gelinen noktada, Rusya Ukrayna’nın yaklaşık yüzde 20’sini kontrol ediyor ve “sahadaki gerçekler” derken kast edilen tam olarak bu kontrol alanları. Ukrayna Cumhurbaşkanı Volodimir Zelenski ise daha önce yaptığı açıklamalarda, Rus heyetiyle doğrudan görüşmenin ancak ortak bir barış planı üzerinde mutabık kalındığında mümkün olabileceğini söylemişti.

Sırada ne var?

Putin’in açıklamasının hemen ardından gözler Türkiye’ye çevrildi. Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın daha önce defalarca dile getirdiği “arabuluculuk” teklifinin yeniden canlanabileceği konuşuluyor. İstanbul’un hem coğrafi hem de diplomatik hafıza açısından müzakere zemini olarak anılması, Türkiye’nin inisiyatif alma ihtimalini artırıyor. Kısa vadede iki taraftan da topyekûn bir ateşkes ilanı beklenmese de, esir takası ve tahıl koridoru gibi güven artırıcı adımların hız kazanması ihtimali doğdu.

Batı başkentleri ise temkinli. Açıklama, askeri yardımların azaltılması için bir gerekçe olarak sunulmaya çalışılabileceği endişesi taşıyor. Sahadaki durum değişmeden yapılan bu tür çağrıların, Ukrayna’yı zor bir tercihe itme riski taşıdığı değerlendiriliyor. Önümüzdeki günlerde, özellikle NATO ve G7 toplantılarında, müttefiklerin ortak bir müzakere çerçevesi oluşturma çabası yoğunlaşacak gibi görünüyor. Masada ciddi bir plan olup olmadığı ise büyük ölçüde gizli diplomasi trafiğinin sonuçlarına bağlı olacak.