Ölüm istatistikleri 2025: Türkiye’de can kaybı sebepleri yeniden şekillendi

Ne oldu?

Ölüm istatistikleri 2025, Türkiye İstatistik Kurumu’nun (TÜİK) periyodik olarak kamuoyuyla paylaştığı, ülkedeki kayıtlı can kayıplarının sayısını ve bu kayıpların arkasındaki tıbbi nedenleri içeren resmî veri bütünüdür. 19 Haziran 2025 tarihinde yayımlanan 2024 yılı verilerine göre Türkiye genelinde ölüm sayısı 489 bin 361 olarak kayıtlara geçti. Bu rakam, 2023 yılında açıklanan 525 bin 814 ölüm sayısına kıyasla yaklaşık yüzde 7’lik bir azalmaya işaret ediyor. Veriler, Sağlık Bakanlığı’nın defin ruhsatları üzerinden yaptığı derlemelerin TÜİK tarafından işlenmesiyle oluşturuldu. Uzmanlar, 2022’de 505 bin 269 olan ölüm sayısının 2023’te ciddi bir sıçrama göstermesinin ardından gelen bu düşüşü, başta COVID-19 kaynaklı fazla ölümlerin normalleşmesi ve büyük deprem felaketinin yarattığı olağanüstü koşulların ardından istatistiklerin yeniden ana eğilime dönmesi olarak yorumluyor. TÜİK’in yayımladığı istatistikler yalnızca ham ölüm sayılarını değil, ölen kişilerin yaş grubu, cinsiyeti, medeni durumu ve ölüm sebeplerini de içeriyor.

Neden gündemde?

Bu istatistikler, Türkiye’nin değişen demografik yapısını ve halk sağlığı önceliklerini göstermesi bakımından her yıl olduğu gibi 2025’te de toplumsal tartışmaların odağına yerleşti. En çarpıcı bulgu, dolaşım sistemi hastalıklarının tahtını koruması oldu. İstatistiklere göre 2024 yılında gerçekleşen ölümlerin en büyük nedeni yine kalp ve damar hastalıkları olarak belirlendi. Onu, iyi huylu ve kötü huylu tümörleri kapsayan neoplazmlar ve solunum sistemi hastalıkları takip etti. COVID-19’un etkisi ise önceki yıllara kıyasla sınırlı kaldı; Avrupa Birliği genelinde 2023 verilerinde toplam ölümlerin yüzde 6’sını oluşturduğu görülen salgın, Türkiye’de belirgin bir ölüm kalemi olmaktan çıktı. Kamuoyunda en fazla tartışılan başlıklardan biri de ölüm sayılarındaki yıllık dalgalanmanın ardındaki sebepler. 2023 yılında yaşanan sert yükseliş, Kahramanmaraş merkezli depremlerin doğrudan can kayıplarına ve dolaylı olarak sağlık hizmetlerinde yarattığı aksamalara bağlanmıştı. 2024 verilerinin gelmesiyle birlikte, afet yılının yarattığı istatistiksel sapmanın sona erdiği ve ölüm eğiliminin uzun vadeli ortalamasına geri döndüğü görüldü.

Bilinmesi gerekenler

TÜİK’in metodolojisine göre ölüm istatistikleri, ikametgah bazlı değil, ölüm olayının meydana geldiği yer esas alınarak hesaplanıyor. 2024’te ölenlerin yaklaşık yüzde 55’ini erkekler, yüzde 45’ini ise kadınlar oluşturdu. Yaş grubu dağılımı incelendiğinde, can kayıplarının büyük çoğunluğunun 65 yaş ve üzeri nüfusta yoğunlaştığı görülüyor. En yaygın ölüm nedeni olan dolaşım sistemi hastalıkları kategorisinde iskemik kalp rahatsızlıkları başı çekerken, serebrovasküler olaylar yani inme de önemli bir paya sahip. Kanser türleri arasında ise gırtlak, akciğer ve bronş kanserleri erkeklerde, meme kanseri ise kadınlarda en fazla can kaybına yol açan neoplazmlar olarak kaydedildi. Dışsal yaralanma ve zehirlenmeler başlığında ise trafik kazaları ve düşmeler öne çıktı. Veriler, sağlık politikalarının belirlenmesinde kullanılacak kritik bir zemin sunuyor. Örneğin, dolaşım sistemi hastalıklarının liderliğini sürdürmesi, hipertansiyon ve obeziteyle mücadele ile sigara tüketiminin azaltılmasına yönelik kampanyaların ne kadar hayati olduğunu bir kez daha teyit ediyor.

Sırada ne var?

TÜİK’in bu veri setini yayımlamasının ardından Sağlık Bakanlığı ve üniversitelerin halk sağlığı anabilim dalları, ölüm nedenlerine dair daha detaylı risk faktörü analizlerini kamuoyuyla paylaşmaya başlayacak. 2024 yılındaki nispi düşüşün kalıcı bir trend mi yoksa istatistiksel bir düzeltme mi olduğu, önümüzdeki birkaç yılın verileriyle netleşecek. Ayrıca, Avrupa İstatistik Ofisi uyumlaştırılmış ölüm nedeni verilerinin 2025 sonbaharında yayımlanması bekleniyor; bu da Türkiye’nin sağlık göstergelerini AB ülkeleriyle mukayese etme imkanı sağlayacak. Sivil toplum kuruluşları, özellikle önlenebilir ölüm oranlarındaki değişime odaklanarak koruyucu sağlık hizmetlerinin yaygınlaşması için raporlar hazırlıyor. Politika yapıcılar açısından bakıldığında ise önümüzdeki dönemin en kritik gündemi, kaba ölüm hızındaki yaşlı nüfusa bağlı artışın, yaşa standardize edilmiş ölüm hızlarıyla birlikte değerlendirilerek sigorta sistemi ve emeklilik politikalarına olası yansımalarının tartışılması olacak.