Netanyahu'nun F-35 rahatsızlığı Washington koridorlarında yankı buluyor
İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu, Türkiye'nin F-35 savaş uçağı tedarik sürecine yeniden dahil olma ihtimaline karşı ABD yönetimine rahatsızlığını iletti. Netanyahu'nun bu hamlesi, iki ülke arasındaki stratejik dengeleri ve bölgesel askeri üstünlük tartışmalarını yeniden alevlendirdi.
Ne oldu?
Netanyahu F-35, İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu'nun Türkiye'nin F-35 savaş uçağı programına muhtemel dönüşüne karşı ABD'ye gösterdiği dolaylı ve doğrudan tepkiler bütününü tanımlayan bir gündem başlığıdır. Uluslararası basına yansıyan bilgilere göre Netanyahu, Türkiye'nin gelişmiş savaş uçaklarına erişiminin İsrail'in bölgedeki askeri üstünlüğünü zedeleyeceği endişesini Washington'a taşıdı. İddialar, Netanyahu'nun bu konuyu görüşmek üzere bizzat Washington'a bir ziyaret planladığı yönünde yoğunlaşıyor.
Neden gündemde?
Konu, Türkiye'nin F-35 programından çıkarılmasının üzerinden yıllar geçtikten sonra yeniden programa dahil olma sinyallerinin belirmesiyle alevlendi. İsrail, uzun yıllardır bölgede F-35 filosuna sahip tek ülke olmanın stratejik avantajını elinde bulunduruyor. Türkiye'nin bu avantajı dengeleyecek bir adım atması, Tel Aviv'de ciddi bir güvenlik kaygısına dönüşmüş durumda. Netanyahu'nun açıklamaları ve basına yansıyan perde arkası diplomasisi, meselenin yalnızca bir savunma ticareti konusu olmadığını, aynı zamanda Doğu Akdeniz ve Orta Doğu'daki güç dengelerini doğrudan ilgilendirdiğini gösteriyor.
Bilinmesi gerekenler
Türkiye'nin F-35 programından çıkarılmasının temelinde Rus yapımı S-400 hava savunma sistemlerinin satın alınması yatıyor. ABD, bu sistemlerin F-35'in gizlilik teknolojisi için tehdit oluşturduğunu savunarak Ankara'yı programdan çıkarmıştı. İsrail ise konuyu daha farklı bir boyuta taşıyor. Bir İsrail heyetinin geçtiğimiz günlerde ABD'li yetkililerle yaptığı görüşmelerde, Türkiye'ye F-35 satışının “Niteliksel Askeri Üstünlük” (QME) politikasını ihlal edebileceği vurgulandı. Bu politika, ABD'nin İsrail'in bölgedeki askeri üstünlüğünü korumayı taahhüt ettiği yasal bir çerçeveyi ifade ediyor. Netanyahu'nun mesajı net: Türkiye'ye yapılacak bir satış, sadece teknik değil, aynı zamanda stratejik bir kırılma yaratır.
Sırada ne var?
Gözler şimdi Washington'da. ABD yönetiminin, Türkiye ile ilişkileri normalleştirme çabaları ile İsrail'e verdiği taahhütler arasında nasıl bir denge kuracağı belirsizliğini koruyor. Netanyahu'nun Washington temaslarının somut bir engellemeye dönüşüp dönüşmeyeceği, önümüzdeki günlerin en kritik diplomatik sorusu. Türkiye ise şu ana kadar müttefiklik hukukuna ve sözleşmelere atıf yaparak, programdan haksız çıkarıldığını ve kayıplarının tazmini gerektiğini savunuyor. Bu gerilimin, iki ülke arasında zaten hassas olan ilişkileri daha da gerebileceği, aynı zamanda NATO içindeki dengeleri de etkileyebileceği değerlendiriliyor.
Sık Sorulan Sorular
Netanyahu'nun F-35 konusundaki temel endişesi nedir?
İsrail Başbakanı Netanyahu, Türkiye'nin F-35'lere sahip olmasının İsrail'in bölgedeki 'Niteliksel Askeri Üstünlüğü'nü (QME) bozacağından endişe ediyor. Bu üstünlük, ABD'nin İsrail'e yasal olarak garanti ettiği stratejik bir kavram.
Netanyahu bu rahatsızlığını nasıl dile getirdi?
Netanyahu, konuyu doğrudan ABD'li yetkililerle yaptığı görüşmelerde gündeme getirdi. Ayrıca İsrail heyetlerinin Washington'da bu konuda lobi faaliyeti yürüttüğü ve kendisinin de konuyu görüşmek üzere Washington'a gitmeye hazırlandığı iddia ediliyor.
Türkiye F-35 programına geri dönebilir mi?
Henüz resmi ve kesinleşmiş bir geri dönüş kararı yok. Ancak Cumhurbaşkanı Erdoğan ile ABD Başkanı Biden arasındaki görüşmelerde konunun ele alındığı biliniyor. Süreç, S-400 krizi ve İsrail'in itirazları nedeniyle oldukça karmaşık ve hassas bir diplomatik denklem üzerinde ilerliyor.
ABD'nin bu konudaki tavrı ne?
ABD yönetimi bir yandan Türkiye ile müttefiklik ilişkilerini onarmak isterken, diğer yandan İsrail'e verdiği stratejik askeri üstünlük taahhüdü ile bağlı. İki müttefiki arasında bir denge politikası izlemeye çalışıyor; nihai kararın Kongre'deki yansımaları da süreçte belirleyici olacak.