Netanyahu'nun F-35 çıkışı Orta Doğu'da yeni güç mücadelesini gözler önüne serdi
İsrail Başbakanı Netanyahu, Türkiye'nin F-35 programına dönüşüne sert itiraz ederek bunun 'Orta Doğu'daki güç dengesini yok edeceğini' söyledi. Açıklama, Erdoğan-Trump görüşmesinin ardından gelirken, bölgede ABD'nin İran'a yönelik operasyonlarıyla tırmanan gerilimin ortasında stratejik bir hesaplaşmayı gündeme taşıdı.
Ne oldu?
Orta Doğu, Afrika-Avrasya'da Batı Asya, Mısır ve Türkiye'yi kapsayan, dünya enerji rezervlerinin merkezindeki kıtalararası bir bölgedir. Bölge şu sıralar iki büyük sıcak gelişmeyi aynı anda yaşıyor: ABD'nin İran'a yönelik askeri operasyonlarıyla tırmanan gerilim ve İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu'nun Türkiye'ye muhtemel F-35 satışına yönelik sert itirazı. Netanyahu, Ankara'nın 5. nesil savaş uçağı programına geri dönme ihtimalini "Ortadoğu'daki güç dengesini yok eder" sözleriyle değerlendirerek, bölgedeki stratejik konumlanmanın hangi hassasiyetler etrafında şekillendiğini bir kez daha ortaya koydu.
Neden gündemde?
Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ile eski ABD Başkanı Donald Trump arasında gerçekleşen temas, Türkiye'nin F-35 programına dönüş umutlarını yeniden canlandırdı. Ankara, Rusya'dan S-400 hava savunma sistemi alımı nedeniyle 2019'da programdan çıkarılmış ve CAATSA yaptırımlarına maruz kalmıştı. Milliyet gazetesinin aktardığına göre, bu görüşme Netanyahu cephesinde ciddi endişe yarattı. Eş zamanlı olarak Hürriyet, ABD ordusunun İran'a karşı başlattığı operasyonlar ve Tahran'dan gelen misillemelerle Orta Doğu'nun "yangın yerine döndüğünü" bildiriyor. Tüm bu gerilim hattı, NTV Haber'in vurguladığı gibi ekonomik göstergelere de yansıdı ve dolar kurunda yukarı yönlü harekete yol açtı.
Bilinmesi gerekenler
Orta Doğu'daki güç dengesi denklemi üç kritik unsur üzerinden okunuyor. Birincisi, İsrail'in bölgedeki "niteliksel askeri üstünlük" doktrini. Tel Aviv yönetimi, onlarca yıldır Kongre'deki etkisi sayesinde ABD'nin bölge ülkelerine yapacağı silah satışlarında kendisini referans noktası olarak konumlandırıyor. İkincisi, Türkiye'nin bölgenin en kalabalık üç ülkesinden biri ve NATO'nun ikinci büyük ordusu olarak sahip olduğu askeri kapasite. Üçüncüsü ise Basra Körfezi'ndeki devasa petrol rezervleri ve enerji güvenliği meselesi. Bölge ülkelerinin çoğu Arap devletlerinden oluşurken, etnik çeşitlilik Araplar, Türkler, Persler ve Kürtler arasında karmaşık ittifak ve rekabet ilişkilerini beraberinde getiriyor.
Sırada ne var?
Netanyahu'nun itirazı, önümüzdeki dönemde ABD Kongresi'nde Türkiye'ye F-35 satışına karşı güçlü bir lobi faaliyeti yürütüleceğinin sinyali olarak okunuyor. Ankara'nın S-400'ler konusunda atacağı adımlar belirleyici olacak. Öte yandan, İran ile ABD arasındaki operasyonel karşılıklılığın ne ölçüde kontrollü kalacağı veya daha geniş bir bölgesel çatışmaya evrilip evrilmeyeceği belirsizliğini koruyor. Orta Doğu'daki her iki başlık da küresel enerji piyasaları ve güvenlik mimarisi açısından zincirleme etkilere gebe.
Sık Sorulan Sorular
Netanyahu neden Türkiye'ye F-35 satışına karşı çıkıyor?
Netanyahu, Türkiye'nin F-35'lere sahip olmasının İsrail'in Orta Doğu'daki 'niteliksel askeri üstünlüğünü' zedeleyeceğini ve bölgedeki güç dengesini bozacağını savunuyor.
Türkiye F-35 programından neden çıkarılmıştı?
Türkiye, Rusya'dan S-400 hava savunma sistemi satın alması nedeniyle 2019 yılında ABD tarafından F-35 programından çıkarıldı ve CAATSA yaptırımlarına tabi tutuldu.
Orta Doğu'da eş zamanlı olarak hangi askeri hareketlilik yaşanıyor?
ABD ordusu İran'a yönelik operasyonlar başlatırken, İran'dan da misilleme adımları geliyor. Bölgede tırmanan gerilim 'yangın yeri' benzetmeleriyle tanımlanıyor.