Netanyahu'nun F-35 çıkışı Ankara'yı kızdırdı: 'Güç dengesini yok eder' iddiasının perde arkası
İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu, Türkiye'ye F-35 satışının Ortadoğu'daki güç dengesini yok edeceğini öne sürdü. Trump yönetiminin satışa yeşil ışık yakmasının ardından gelen bu açıklama, bölgedeki ittifakların ne kadar kırılgan olduğunu bir kez daha gösterdi.
Ne oldu?
Türkiye F-35 satışı, İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu'nun beklenmedik bir çıkışıyla yeniden uluslararası gündemin tepesine oturdu. Netanyahu, ABD'nin Ankara'ya F-35 savaş uçağı satma ihtimaline karşı sert bir dille uyarıda bulunarak, böyle bir adımın "Ortadoğu'da güç dengesini yok edeceğini" savundu. Bu açıklama, eski ABD Başkanı Donald Trump'ın geçtiğimiz günlerde yaptığı "Türkiye F-35'leri alacak" yönündeki sürpriz beyanının hemen ardından geldi. Konuyla ilgili Ankara'dan henüz resmi bir yalanlama veya teyit gelmezken, arka planda CAATSA yaptırımları ve S-400 krizinin nasıl çözüleceğine dair yoğun bir diplomasi trafiği yaşanıyor.
Neden gündemde?
F-35 konusu, Türkiye'nin 2019'da Rusya'dan S-400 hava savunma sistemi satın almasıyla kopan fırtınanın merkezinde yer alıyor. Türkiye, program ortağı olmasına ve uçaklar için 1.4 milyar dolarlık ödeme yapmış olmasına rağmen sistemden çıkarılmış ve teslimatlar askıya alınmıştı.
Netanyahu'nun itirazı tartışmayı çok boyutlu hale getiriyor. İsrail, bölgede F-35 filosuna sahip tek ülke olma avantajını korumak istiyor. Tel Aviv yönetimi, Türkiye'nin bu hayalet uçağa sahip olmasının İsrail'in hava üstünlüğü stratejisini ve İran'a karşı caydırıcılığını baltalayacağı endişesini yüksek sesle dillendirmeye başladı. Asıl kırılma ise Trump'ın sözleriyle yaşandı. Görevi devralan yeni yönetimin aksine Trump, Türkiye ile kişisel ilişkilerine vurgu yaparak F-35 satışının önünü açabilecek bir sinyal vermişti.
Bilinmesi gerekenler
Ankara'nın F-35 programına geri dönüşü, sadece İsrail'in değil, Kongre'deki güçlü Yunan ve Ermeni lobilerinin de direnciyle karşı karşıya. En büyük teknik engel ise hâlâ CAATSA (Amerika'nın Hasımlarıyla Yaptırımlar Yoluyla Mücadele Yasası). Rus S-400 sistemleri Türkiye'de konuşlu kaldığı sürece, yasal olarak F-35 satışının önü tıkanmış durumda.
F-35'in özellikleri ve fiyatı da tartışmanın diğer ayağı. Radar izi son derece düşük olan, gelişmiş sensör füzyonuna sahip bu 5. nesil savaş uçağının birim maliyetinin 80 ila 100 milyon dolar arasında değiştiği biliniyor. Türkiye'nin sipariş ettiği 100'den fazla uçaktan oluşan filonun toplam maliyeti ise on milyarlarca doları buluyordu. Kulislerde, S-400'lerin Türkiye'de kalması ancak ABD gözetiminde belirli bir üsse hapsedilmesi veya devre dışı bırakılması gibi formüllerin masada olduğu konuşuluyor.
Sırada ne var?
Gözler şimdi ABD yönetiminin CAATSA konusunda atacağı adımlara çevrildi. Bazı analistler, Trump'ın olası bir siyasi geri dönüş senaryosunda, Türkiye'ye F-35 satışını Kongre'deki ara seçimlerden önce gündeme getirerek bir pazarlık kozu olarak kullanabileceğini öne sürüyor. Ankara cephesinde ise bekle-gör politikası hakim. Türkiye bir yandan kendi yerli savaş uçağı KAAN projesini hızlandırırken, diğer yandan Avrupa'dan Eurofighter Typhoon tedariki için nabız yoklamaya devam ediyor. Netanyahu'nun sert çıkışı, sürecin ne kadar çetrefilli olduğunu ve ABD'nin bölgedeki müttefikleri arasındaki dengeyi kurmakta zorlanacağını net bir şekilde ortaya koyuyor.
Sık Sorulan Sorular
Türkiye F-35 programından neden çıkarıldı?
Türkiye, 2019 yılında Rusya'dan S-400 hava savunma sistemi satın almasının ardından ABD tarafından F-35 programından resmen çıkarıldı. Washington, S-400'lerin F-35'in hayalet teknolojisine dair hassas verileri Rusya'ya sızdırabileceğini öne sürdü.
Netanyahu neden Türkiye'ye F-35 satışına karşı çıkıyor?
İsrail Başbakanı, Türkiye'nin F-35 envanterine katılmasının Ortadoğu'daki mevcut askeri güç dengesini İsrail aleyhine değiştireceğini iddia ediyor. İsrail, bölgede bu hayalet uçağa sahip tek ülke olma avantajını korumak istiyor.
F-35 savaş uçağının birim fiyatı ne kadar?
F-35 Lightning II savaş uçağının modeline göre birim maliyeti yaklaşık 80 ila 100 milyon dolar arasında değişmektedir. Türkiye'nin ilk etapta 100 adet sipariş etmeyi planladığı biliniyordu.
Türkiye F-35'leri alabilmek için hangi şartları yerine getirmeli?
En kritik şart, Rus yapımı S-400 hava savunma sistemleriyle ilgili bir çözüm bulunması. ABD'nin Türkiye'ye uyguladığı CAATSA yaptırımlarının kaldırılması ve Kongre'nin onayı da satışın gerçekleşmesi için zorunlu adımlar olarak öne çıkıyor.
Türkiye F-35 alamazsa alternatif savaş uçağı planı nedir?
Türkiye, bir yandan 5. nesil yerli savaş uçağı KAAN'ın geliştirme çalışmalarını hızlandırırken, diğer yandan envanterini güçlendirmek için Avrupa konsorsiyumu tarafından üretilen Eurofighter Typhoon savaş uçaklarını tedarik etmek üzere görüşmeler yürütüyor.