Netanyahu’nun F-35 çıkışı Ankara-Washington hattında yeni gerilim yarattı: ‘Güç dengesi bozulur’ iddiası
İsrail Başbakanı Netanyahu, Türkiye’ye olası F-35 satışının Ortadoğu’daki güç dengesini yok edeceğini savundu. Açıklama, Trump yönetiminin yaptırımları kaldırma ve satış sürecini değerlendirme sinyalleri verdiği bir dönemde geldi.
Ne oldu?
Türkiye’ye F-35 yaptırımları, Ankara’nın Rus yapımı S-400 hava savunma sistemlerini tedarik etmesiyle başlayan ve Washington’un CAATSA yaptırımları çerçevesinde Türkiye’yi programdan çıkarmasıyla sonuçlanan çok katmanlı bir uluslararası krizdir. Son dönemde ABD eski Başkanı Donald Trump’ın “yaptırımları kaldıracağız” ve F-35 satışını yeniden değerlendirecekleri yönündeki açıklamaları tartışmaya yeni bir boyut kazandırdı. Bu tartışmaya en sert tepki İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu’dan geldi. Netanyahu, BBC’ye verdiği demeçte “Türkiye’ye F-35 satışı Ortadoğu’da güç dengesini yok eder” ifadelerini kullanarak hem Ankara’ya hem de Washington’daki karar alıcılara doğrudan mesaj gönderdi. Bu çıkış, sadece iki ülke arasındaki savunma ilişkilerini değil, bölgesel jeopolitik dengeleri de yeniden masaya yatırdı.
Neden gündemde?
Netanyahu’nun açıklaması, bir süredir perde arkasında yürüyen F-35 pazarlıklarını uluslararası kamuoyunun gündemine taşıdı. İsrail, uzun yıllardır Ortadoğu’daki askeri üstünlüğünü koruma doktrini çerçevesinde bölge ülkelerine yapılan ileri teknoloji silah satışlarını yakından takip ediyor. Türkiye’nin F-35 programına geri dönmesi, İsrail’in bu niteliksel askeri avantajını tehdit edebilecek bir gelişme olarak görülüyor. Öte yandan ABD’nin eski Başkan Yardımcısı Mike Pence’in de devreye girerek Trump’a “Sayın Başkan lütfen yapmayın” diyerek yalvarması, Cumhuriyetçi Parti içinde dahi konunun ne kadar hassas olduğunu gösteriyor. Washington’da İsrail lobisinin etkisi ve Kongre’deki Türkiye karşıtı blok göz önüne alındığında, satış sürecinin siyasi açıdan oldukça çetrefilli geçeceği anlaşılıyor.
Bilinmesi gerekenler
F-35 Lightning II, dünyanın en gelişmiş çok rollü hayalet savaş uçağı olarak kabul ediliyor. Türkiye programın başlangıcından itibaren ortak üretim ortağıydı; hatta bazı kritik parçaların üretimi Türk savunma sanayii tarafından gerçekleştiriliyordu. Ankara’nın 100’ün üzerinde F-35A almayı planladığı biliniyor. Ancak 2019’da Rusya’dan S-400 bataryalarının teslim alınmasıyla süreç kilitlendi. CAATSA kapsamında uygulanan yaptırımlar sadece F-35’leri değil, savunma sanayiinde geniş bir işbirliği alanını da etkiledi. NTV Haber’in derlediği bilgilere göre birim maliyeti 80 ila 100 milyon dolar arasında değişen F-35’ler, sadece hava üstünlüğü değil; istihbarat, gözetleme, elektronik harp ve ağ merkezli muharebe kabiliyetleriyle de oyun değiştirici bir platform. Hürriyet yazarı Hande Fırat’ın kulis notları, Ankara’nın S-400’ler konusunda “kullanıma almama” veya teknik olarak izole etme formüllerini masaya getirebileceğini, buna karşılık CAATSA’nın esnetilmesi için Kongre’de zorlu bir mücadele verileceğini ortaya koyuyor.
Sırada ne var?
Trump’ın seçim kampanyası sürecinde sarf ettiği bu sözlerin ne kadarının uygulamaya döküleceği belirsizliğini koruyor. Netanyahu’nun yüksek perdeden muhalefeti ve İsrail lobisinin Kongre’deki ağırlığı, Beyaz Saray’ın hareket alanını daraltıyor. Kısa vadede somut bir satış kararı beklenmese de, Ankara’nın S-400’leri pasif tutmaya yönelik teknik düzenlemelerle Washington’a bir çıkış stratejisi sunabileceği konuşuluyor. Bu formül hayata geçse bile, Kongre’den geçecek bir satış onayının aylar sürecek siyasi pazarlıklara sahne olacağı kesin. Gözler şimdi Trump ekibinin atacağı adımlarda ve Ankara ile Tel Aviv arasındaki diplomatik gerilimin tırmanıp tırmanmayacağında.
Sık Sorulan Sorular
Netanyahu ‘güç dengesi bozulur’ derken neyi kastediyor?
İsrail’in Ortadoğu’da on yıllardır sürdürdüğü niteliksel askeri üstünlük politikasını kastediyor. F-35 gibi hayalet uçakların bölgede sadece İsrail’in envanterinde olması Tel Aviv için stratejik öncelik; Türkiye’nin bu kabiliyeti kazanması İsrail Hava Kuvvetleri’nin caydırıcılığını azaltabilir.
Türkiye kaç adet F-35 almayı planlıyordu ve fiyatı ne kadar?
Türkiye başlangıçta 100 adet F-35A almayı planlıyordu, rakamın ilerleyen dönemde 120’ye ulaşabileceği konuşuluyordu. Birim fiyatı konfigürasyona bağlı olarak 80-100 milyon dolar arasında değişiyor.
S-400 krizi çözülmeden F-35 satışı gerçekleşir mi?
Mevcut ABD yasaları çerçevesinde Rusya’dan önemli askeri alım yapan ülkelere yaptırım (CAATSA) uygulanıyor ve bu yaptırımlar F-35 gibi kritik teknoloji transferlerini otomatik olarak engelliyor. Uzmanlar, Ankara’nın S-400’leri ‘pasifleştirme’ formülü sunması halinde sınırlı bir yaptırım muafiyeti sağlanabileceğini, ancak kesin çözümün yeni bir başkanlık kararnamesi veya kongre yasası gerektirdiğini belirtiyor.