Netanyahu F-35 Tepkisi: Ankara Hattında Gerilimi Tırmandıran Çıkış
İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu'nun, Türkiye'nin F-35 programına dönüş ihtimaline karşı Washington'a verdiği 'üstü kapalı' tepki, iki ülke arasındaki stratejik güven bunalımını yeniden alevlendirdi. Açıklamalar, bölgesel askeri dengelerin korunması konusunda İsrail'in rahatsızlığını gözler önüne seriyor.
Ne oldu?
Netanyahu F-35 tepkisi, İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu'nun Türkiye'nin F-35 savaş uçağı programına erişim ihtimaline dair ABD yönetimine yönelik yoğun diplomatik itirazıdır. Başbakan Netanyahu, eski ABD Başkanı Donald Trump dönemindeki temaslarına atıfla yaptığı son çıkışlarda, ABD yapımı gelişmiş savaş uçaklarının Türkiye'ye satışının Orta Doğu'daki askeri güç dengesini bozacağını vurguladı. İsrail basını ve CNN Türk gibi kanallara yansıyan haberlere göre İsrail, perde arkasında Türkiye'ye olası bir satışı engellemeye yönelik lobi faaliyetlerini hızlandırmış durumda. Açıklama, Türkiye'nin Rusya'dan S-400 hava savunma sistemi satın alması sonrası askıya alınan F-35 programına dönüş sinyallerinin verildiği bir dönemde geldi.
Neden gündemde?
Konu, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ile eski Başkan Trump arasında yapılan son telefon görüşmesinde F-35 konusunun ele alındığı iddialarıyla birlikte alevlendi. İsrail'in bu kadar keskin bir tepki göstermesi, yalnızca iki ülke arasındaki bölgesel rekabeti değil, aynı zamanda İsrail'in ABD üzerindeki askeri ve siyasi nüfuzunu da tartışmaya açıyor. Netanyahu'nun “İsrail'in niteliksel askeri üstünlüğü” olarak bilinen doktrine sıkı sıkıya sarılması, Türkiye gibi NATO müttefiki büyük bir ordunun beşinci nesil uçaklara sahip olmasına karşı duyulan stratejik kaygıyı ortaya koyuyor. Türk kamuoyunda ise bu tepki, İsrail'in bölgesel emellerine karşı Türkiye'nin savunma sanayiindeki yükselişini frenleme çabası olarak yorumlanıyor.
Bilinmesi gerekenler
F-35 programından 2019 yılında S-400 krizi nedeniyle resmen çıkarılan Türkiye, hem programdaki mali haklarını koruduğunu hem de teknik altyapısını sürdürdüğünü belirtiyor. İsrail ise bölgede F-35 filosuna sahip tek ülke olma ayrıcalığını kaybetmek istemiyor. Netanyahu'nun geçmişte Trump ile yaptığı görüşmelerde dahi Türkiye'ye F-35 satışını engellemeye çalıştığı biliniyor. Uzmanlara göre, İsrail'in bu çıkışı, ABD Kongresi'nde hâlâ güçlü olan İsrail yanlısı lobiyi harekete geçirmeye yönelik bir stratejinin parçası. Özellikle Yunanistan ve Güney Kıbrıs Rum Yönetimi ile derinleşen bölgesel ittifaklar da bu rahatsızlığı besliyor. ABD yönetimi ise şu ana kadar konuyla ilgili resmi bir açıklama yapmadı; ancak Biden yönetiminin Türkiye'ye F-35 satışına yönelik selefi Trump kadar istekli olmadığı değerlendiriliyor.
Sırada ne var?
Diplomatik kaynaklar, Türkiye'nin yeni nesil savaş uçağı KAAN'ı geliştirme hızını artırırken, F-35 konusunu özellikle Avrupa güvenlik mimarisi bağlamında Washington ile müzakere etmeye devam edeceğine işaret ediyor. İsrail cephesinde ise Netanyahu hükümetinin, ABD'deki 2024 seçim atmosferini de kullanarak Kongre nezdinde somut engelleme adımları atması bekleniyor. Bu gerilimin en önemli sonuçlarından biri, Washington'un NATO içindeki müttefikleri arasında yeni bir denge sınavına çekilmesi olacak.
Sık Sorulan Sorular
Netanyahu F-35 tepkisinin ana gerekçesi nedir?
Netanyahu, gelişmiş F-35 savaş uçaklarının Türkiye'ye satılmasının Orta Doğu'daki askeri güç dengesini İsrail aleyhine bozacağını savunuyor. İsrail'in bölgedeki 'niteliksel askeri üstünlüğünü' korumayı amaçlayan bu çıkış, Türkiye'nin hava gücü kapasitesindeki artışa yönelik stratejik bir itiraz niteliği taşıyor.
Türkiye neden F-35 programından çıkarılmıştı?
Türkiye, 2019 yılında Rusya'dan S-400 hava savunma sistemini satın almasının ardından ABD tarafından resmen F-35 ortak üretim programından çıkarılmıştı. Washington, S-400'lerin F-35'in gizlilik teknolojisi için güvenlik riski oluşturduğunu gerekçe göstermişti.
İsrail'in bu konuda ABD üzerinde lobi gücü var mı?
Evet, İsrail'in özellikle ABD Kongresi'nde güçlü bir lobi ağı bulunuyor. Netanyahu'nun açıklamaları, bu lobi ağını harekete geçirerek olası bir F-35 satışının önünü siyasi ve hukuki yollarla kesme stratejisinin bir parçası olarak değerlendiriliyor.
Türkiye F-35 yerine alternatif olarak ne yapıyor?
Türkiye, programdan çıkarılmasının ardından yerli imkanlarla geliştirdiği 5. nesil savaş uçağı KAAN projesine hız vermiş durumda. Ayrıca mevcut F-16 filosunun modernizasyonu ve Eurofighter Typhoon alımı gibi alternatifleri masada tutarak hava kuvvetlerini güçlendirmeye çalışıyor.