Netanyahu F-35 satış uyarısı, Türkiye’nin savunma sanayiindeki yükselişinin İsrail’de yarattığı stratejik alarmın dışa vurumudur
İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu, ABD'nin Türkiye'ye olası F-35 savaş uçağı satışının bölgesel güç dengesini altüst edeceğini savundu. İsrail ve Yunan basınında geniş yankı bulan bu çıkış, Ankara'nın artan savunma kabiliyetlerine yönelik endişeleri gözler önüne seriyor.
Ne oldu?
İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu’nun, ABD Başkanı Donald Trump yönetimine Türkiye’ye F-35 savaş uçağı satışı konusunda açık bir uyarıda bulunduğu iddia edildi. Sabah gazetesinin İsrail ve Yunan basınına dayandırdığı haberine göre Netanyahu, böyle bir satışın Doğu Akdeniz ve Orta Doğu’daki mevcut güç dengesini kökünden değiştireceğini öne sürdü. Artı Gerçek ve Radikal’in aktardığı üzere, Tel Aviv yönetimi Türkiye’nin bu uçakları tedarik etmesinin özellikle İsrail’in hava üstünlüğü stratejisine doğrudan tehdit oluşturacağını değerlendiriyor. ABD’li yetkililerin İsrail’e planladığı ziyaretin iptal edildiği bilgisi de tansiyonun ne kadar yükseldiğini gösteriyor.
Neden gündemde?
Türkiye’nin S-400 hava savunma sistemi nedeniyle çıkarıldığı F-35 programına geri dönüş ihtimali, son dönemde Ankara-Washington hattında yeniden konuşulmaya başlandı. Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın, İsrail’in 7 Ekim 2023 sonrası Gazze’ye yönelik saldırıları karşısındaki net duruşu ve Türkiye’nin İHA/SİHA alanındaki küresel başarısı, Tel Aviv’i rahatsız eden temel faktörler arasında yer alıyor. Independent Türkçe’nin analizine göre, İsrail basını Türkiye’nin artan nüfuzunu sadece askeri değil, diplomatik olarak da bir meydan okuma şeklinde yorumluyor. Konu bu yüzden bölgesel bir krizden çok, savunma diplomasisi ekseninde küresel denklemlerin yeniden kurulduğu stratejik bir satranç oyunu olarak gündemde kalmaya devam ediyor.
Bilinmesi gerekenler
Ankara, yaklaşık 1.4 milyar dolarlık ödeme yaptığı F-35 projesine ortak olmasına rağmen Rus yapımı S-400’leri teslim alması üzerine CAATSA yaptırımlarıyla karşı karşıya kalmıştı. İsrail ise bölgede F-35’i envanterinde bulunduran ilk ve uzun süre tek ülke olarak hava muharebelerinde tartışmasız bir teknolojik üstünlüğe sahipti. Yunanistan da yeni sipariş ettiği F-35’lerle Ege’deki dengeyi kendi lehine çevirmeyi planlıyor. Netanyahu’nun bu çıkışı, tam da Atina’nın bu modernizasyon hamlesiyle eş zamanlı yaşanırken, olası bir Türkiye-ABD mutabakatının yalnızca İsrail’i değil, aynı zamanda Yunanistan ve Güney Kıbrıs Rum Yönetimi’ni de tedirgin edeceği vurgulanıyor. Sabah gazetesinin aktardığı “Dengeleri Alt Üst Edecek” başlığı, bölgedeki kırılgan statükoya işaret ediyor.
Sırada ne var?
Gözler şimdi Trump yönetiminin Ankara ile CAATSA çıkmazını aşmak için geliştireceği formülde. Savunma sanayii kaynakları, Türkiye’nin muadil milli hava platformu KAAN projesine tamamen odaklandığını belirtse de diplomatik cephede F-35 iadesi konusu bir pazarlık silahı olarak masada duruyor. Netanyahu’nun itirazlarının Washington’da nasıl karşılık bulacağı, ABD Kongresi’ndeki İsrail yanlısı lobinin gücü düşünüldüğünde kritik önem taşıyor. Önümüzdeki günlerde taraflar arasında yoğun bir telefon diplomasisi ve NATO çerçevesinde kapalı kapılar ardında süren müzakerelerin devam etmesi bekleniyor. Ege ve Doğu Akdeniz’de askeri tatbikat trafiğinde de bu restleşmeye bağlı bir artış yaşanabileceği ihtimaller arasında.
Sık Sorulan Sorular
Netanyahu neden Türkiye’ye F-35 satışına karşı çıkıyor?
İsrail, bölgede nitelikli hava üstünlüğünü elinde tutan ülke konumunda. Netanyahu, Türkiye’nin F-35'lere erişmesinin bu teknolojik dengeyi bozacağını ve özellikle İsrail hava sahası güvenliğini riske atacağını iddia ediyor.
Türkiye F-35 programından neden çıkarılmıştı?
Türkiye, Rusya’dan S-400 hava savunma sistemini satın almasının ardından ABD’nin CAATSA yaptırımlarına hedef olmuş ve 2019’da F-35 ortaklık programından resmi olarak askıya alınmıştı. Washington, S-400 radar sistemlerinin F-35’in gizlilik teknolojisini tehlikeye atabileceğini savunuyordu.
ABD İsrail’e yapacağı ziyareti neden iptal etti?
Hürriyet’in haberine göre, sürpriz iptal kararının perde arkasında gündem farklılıkları ve iki ülke arasındaki diplomasi trafiğinin yoğunluğu olduğu belirtiliyor. İptalin, F-35 uyarısıyla doğrudan bağlantısına dair üst düzey resmi bir teyit bulunmuyor.
Türkiye’nin F-35’lere alternatifi var mı?
Türkiye, kendi imkanlarıyla geliştirdiği KAAN Milli Muharip Uçağı projesini sürdürüyor. Aynı zamanda Eurofighter Typhoon alımı için İngiltere ve İspanya ile görüşmeler devam ediyor ancak F-35’in iadesi seçeneği diplomatik olarak güncelliğini koruyor.